ลำดับทายาทโดยธรรม — กฎหมายมรดกไทยล่าสุด

เมื่อมีคนในครอบครัวเสียชีวิตโดยไม่มีพินัยกรรม คำถามแรกที่ทุกคนถามคือ "ใครมีสิทธิ์ได้รับมรดก" คำตอบอยู่ในประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ที่กำหนดลำดับทายาทโดยธรรมไว้ชัดเจน 6 ลำดับ

ทายาทโดยธรรม 6 ลำดับ

กฎหมายไทยกำหนดลำดับทายาทไว้ดังนี้ โดยทายาทลำดับต้นตัดสิทธิ์ลำดับหลัง ยกเว้นผู้สืบสันดาน (ลำดับ 1) กับคู่สมรส (ลำดับพิเศษ) ที่มีสิทธิ์รับมรดกร่วมกันเสมอ

ลำดับ 1 — ผู้สืบสันดาน: บุตรที่ชอบด้วยกฎหมาย บุตรบุญธรรม และบุตรนอกสมรสที่บิดาจดรับรอง

ลำดับ 2 — บิดามารดา: ทั้งบิดาและมารดาของผู้ตาย

ลำดับ 3 — พี่น้องร่วมบิดามารดาเดียวกัน: พี่น้องที่มีทั้งพ่อและแม่คนเดียวกัน

ลำดับ 4 — พี่น้องร่วมบิดาหรือมารดาเดียวกัน: พี่น้องต่างพ่อหรือต่างแม่

ลำดับ 5 — ปู่ย่าตายาย: ทั้งฝ่ายบิดาและฝ่ายมารดา

ลำดับ 6 — ลุงป้าน้าอา: พี่น้องของบิดามารดาผู้ตาย

คู่สมรสที่จดทะเบียน มีสิทธิ์รับมรดกควบคู่กับทายาททุกลำดับ ส่วนแบ่งขึ้นอยู่กับว่ารับมรดกร่วมกับทายาทลำดับไหน

การแบ่งมรดกเมื่อไม่มีพินัยกรรม

เมื่อไม่มีพินัยกรรม ทรัพย์มรดกจะถูกแบ่งตามสิทธิ์ของทายาทโดยธรรมแต่ละลำดับ

กรณีมีคู่สมรสและลูก: คู่สมรสได้ครึ่งหนึ่งของสินสมรส (เป็นส่วนของคู่สมรสเองอยู่แล้ว ไม่ใช่มรดก) แล้วมรดกที่เหลือแบ่งเท่า ๆ กันระหว่างคู่สมรสกับลูกทุกคน

กรณีมีลูกแต่ไม่มีคู่สมรส: ลูกแบ่งกันเท่า ๆ ทุกคน

กรณีไม่มีลูก มีแต่คู่สมรส: คู่สมรสได้ครึ่งหนึ่ง บิดามารดาได้ครึ่งหนึ่ง ถ้าบิดามารดาเสียชีวิตแล้ว คู่สมรสได้ทั้งหมด

กรณีไม่มีทายาทเลย: มรดกตกเป็นของแผ่นดิน

หนี้สินคนตาย — ใครรับผิดชอบ

หลักกฎหมายที่สำคัญที่สุดเรื่องหนี้สินมรดกคือ ทายาทไม่ต้องรับผิดชอบหนี้ของผู้ตายเกินกว่ามูลค่าทรัพย์มรดกที่ตนได้รับ

ถ้าผู้ตายมีหนี้สิน 1 ล้านบาท แต่ทรัพย์มรดกมีแค่ 500,000 บาท ทายาทจ่ายหนี้สูงสุดแค่ 500,000 บาท ส่วนที่เหลืออีก 500,000 บาทไม่ต้องรับผิดชอบ

กองมรดกจะต้องชำระหนี้ให้เจ้าหนี้ก่อนแบ่งให้ทายาท โดยค่าใช้จ่ายในการจัดงานศพมีฐานะเป็นบุริมสิทธิสามัญตามมาตรา 253 จึงได้รับชำระก่อนหนี้สินประเภทอื่น

เจ้าหนี้ของผู้ตายมีสิทธิ์ฟ้องร้องทายาทได้ภายในอายุความ 1 ปีนับแต่วันที่ทราบการเสียชีวิต

ข้อควรระวังสำหรับครอบครัว

คู่สมรสที่ไม่ได้จดทะเบียน ไม่มีสิทธิ์ตามกฎหมายในมรดกเลย แม้จะอยู่กินกันมานานหลายสิบปี สิทธิ์ในการจัดการร่างผู้ตายก็เช่นกัน ตามมาตรา 1649 กำหนดให้ทายาทตามกฎหมายมีอำนาจเหนือคู่อยู่กินที่ไม่ได้จดทะเบียน

บุตรนอกสมรส ต้องได้รับการจดรับรองจากบิดาจึงจะมีสิทธิ์รับมรดกจากบิดาได้ การจดรับรองทำได้โดยการจดทะเบียนรับรองบุตร หรือศาลมีคำพิพากษา

บุตรบุญธรรม มีสิทธิ์รับมรดกจากผู้รับบุตรบุญธรรมเช่นเดียวกับบุตรโดยชอบด้วยกฎหมาย

เมื่อเกิดข้อพิพาทเรื่องมรดก

ข้อพิพาทเรื่องมรดกเป็นสาเหตุอันดับต้น ๆ ที่ทำให้ครอบครัวแตกแยก ปัญหาที่พบบ่อย ได้แก่

• ทายาทไม่ยินยอมให้ตั้งผู้จัดการมรดก
• ข้อพิพาทเรื่องสิทธิ์ของคู่สมรสที่ไม่จดทะเบียน
• บุตรจากการสมรสครั้งก่อนกับครั้งหลังขัดแย้งกัน
• ทรัพย์สินถูกโอนก่อนเสียชีวิตเพื่อหลบเลี่ยง

การเข้าใจสิทธิ์ตามกฎหมายอย่างถูกต้องช่วยลดโอกาสเกิดข้อพิพาท หรือหากเกิดขึ้นแล้วก็สามารถใช้สิทธิ์ทางกฎหมายเพื่อปกป้องส่วนของตนได้

รายละเอียดเพิ่มเติมเกี่ยวกับสิทธิ์ทายาท การตั้งผู้จัดการมรดก และเอกสารทางกฎหมายที่ต้องเตรียม ดูได้ที่คู่มือพิธีศพและกฎหมายมรดกไทย

ดูคู่มือThailandเพิ่มเติม →