Luật Thừa Kế Việt Nam 2024: Những Thay Đổi Cần Biết

Nguyên tắc thừa kế cốt lõi trong Bộ luật Dân sự 2015 không thay đổi, nhưng giai đoạn 2024-2026 chứng kiến những thay đổi lớn trong pháp luật đất đai và quản lý tài chính — ảnh hưởng trực tiếp đến quy trình và chi phí thừa kế nhà đất tại Việt Nam. Gia đình đang chuẩn bị hoặc đang trong quá trình làm thủ tục thừa kế cần nắm rõ ba thay đổi cốt lõi dưới đây.

Luật Đất đai 2024 chính thức có hiệu lực từ 1/8/2024

Luật Đất đai 2024 mang đến khung pháp lý mới cho toàn bộ các giao dịch liên quan đến đất đai, bao gồm cả thừa kế. Ba tác động lớn nhất đến gia đình đang thừa kế nhà đất:

1. Bãi bỏ khung giá đất, áp dụng bảng giá đất mới sát giá thị trường từ 1/1/2026. Trước đây, khung giá đất tối thiểu-tối đa do Nhà nước quy định thường thấp hơn nhiều so với giá giao dịch thực tế trên thị trường, khiến nghĩa vụ tài chính (thuế thu nhập cá nhân, lệ phí trước bạ, phí công chứng) khi thừa kế tương đối thấp đối với nhóm không thuộc diện miễn thuế. Bảng giá đất mới sát giá thị trường khiến các khoản nghĩa vụ tài chính này tăng đáng kể — đây là động lực lớn để nhiều gia đình đẩy nhanh tiến độ hoàn tất thủ tục thừa kế trước khi bảng giá mới áp dụng đầy đủ tại từng địa phương.

2. Tranh chấp thừa kế liên quan đất đai không bắt buộc hòa giải tại UBND xã trước khi khởi kiện. Theo cách phân loại mới, tranh chấp về thừa kế quyền sử dụng đất được xác định là "tranh chấp liên quan đến đất đai" chứ không phải "tranh chấp đất đai" thuần túy — nên các bên không bắt buộc phải qua thủ tục hòa giải tại UBND cấp xã nơi có đất trước khi khởi kiện ra Tòa án nhân dân như trước đây. Thay đổi này giúp tiết kiệm khoảng 1-2 tháng thủ tục hòa giải không cần thiết cho các gia đình có tranh chấp nghiêm trọng cần giải quyết nhanh tại tòa.

3. Điều kiện tách thửa đất được siết chặt và quy định rõ ràng hơn. Theo Điều 220, để tách thửa đất thừa kế cho các con, thửa đất phải có Sổ đỏ còn thời hạn, không tranh chấp, không bị kê biên, có lối đi kết nối đường công cộng, và đạt diện tích tối thiểu theo quy định riêng của từng tỉnh, thành.

Nguyên tắc thừa kế theo Bộ luật Dân sự vẫn giữ nguyên

Các quy định nền tảng dưới đây không thay đổi và vẫn là căn cứ pháp lý chính cho mọi thủ tục thừa kế:

• Thời điểm mở thừa kế tính từ thời điểm người để lại di sản qua đời (Điều 611).
• Hàng thừa kế thứ nhất gồm vợ/chồng, cha mẹ đẻ, cha mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi (Điều 651).
• Con chưa thành niên, cha mẹ, vợ/chồng vẫn được hưởng tối thiểu 2/3 suất thừa kế theo pháp luật dù bị truất quyền trong di chúc (Điều 644).
• Thời hạn từ chối nhận di sản là 6 tháng kể từ ngày mở thừa kế.
• Quy trình niêm yết công khai 15 ngày tại UBND cấp xã vẫn là bước bắt buộc trước khi công chứng văn bản thừa kế.

Người Việt Nam định cư ở nước ngoài: quy định không đổi

Luật Đất đai 2024 tiếp tục duy trì quy định người Việt Nam định cư ở nước ngoài và người nước ngoài không được đứng tên quyền sử dụng đất tại Việt Nam, chỉ được hưởng giá trị của phần di sản là bất động sản. Đây là điểm quan trọng cần lưu ý cho các gia đình có thành viên ở nước ngoài, vì nhiều người nhầm tưởng luật mới đã thay đổi quy định này.

Nghĩa vụ tài chính khi thừa kế: mức miễn thuế vẫn áp dụng cho người thân trực hệ

Dù bảng giá đất tăng, nhóm được miễn hoàn toàn thuế thu nhập cá nhân và lệ phí trước bạ khi thừa kế vẫn giữ nguyên: vợ với chồng; cha mẹ đẻ với con đẻ; cha mẹ nuôi với con nuôi; cha mẹ chồng/vợ với con dâu/con rể; ông bà nội ngoại với cháu; anh chị em ruột với nhau. Đây là nhóm đối tượng chiếm phần lớn các trường hợp thừa kế thực tế tại Việt Nam, nên phần lớn gia đình sẽ không bị ảnh hưởng trực tiếp bởi việc tăng giá đất về mặt nghĩa vụ thuế — nhưng vẫn ảnh hưởng đến phí công chứng, vốn tính theo giá trị tài sản mà không có diện miễn theo quan hệ nhân thân.

Nên hoàn tất thủ tục sớm hay chờ đợi?

Với xu hướng nghĩa vụ tài chính tăng dần theo bảng giá đất mới, và không có lý do pháp lý nào để trì hoãn, phần lớn chuyên gia tư vấn khuyến nghị gia đình nên hoàn tất thủ tục thừa kế càng sớm càng tốt sau khi đủ điều kiện — thay vì chờ đợi vì lý do không cấp bách, dẫn đến việc phải chịu chi phí công chứng và các khoản phí liên quan cao hơn khi bảng giá đất mới được áp dụng đầy đủ.

Hướng Dẫn Thừa Kế và Phân Chia Di Sản tại Việt Nam được cập nhật liên tục theo các thông tư hướng dẫn mới nhất áp dụng cho giai đoạn 2024-2026, giúp gia đình nắm chắc quy trình hiện hành thay vì dựa vào thông tin đã lỗi thời.

Xem thêm cẩm nang Vietnam →