Stwierdzenie nabycia spadku u notariusza — koszty, czas i kiedy to niemożliwe

Po śmierci bliskiej osoby w większości spraw musisz formalnie potwierdzić, że jesteś spadkobiercą — zanim bank wypłaci środki wymagające tytułu spadkowego albo przepiszesz nieruchomość. Wyjątki obejmują m.in. zwrot kosztów pogrzebu i dyspozycję na wypadek śmierci. W Polsce masz dwie drogi: notariusz lub sąd. Różnice w kosztach i czasie są ogromne.

Dwie ścieżki — jedna decyzja

Ścieżka notarialna kończy się sporządzeniem Aktu Poświadczenia Dziedziczenia (APD). Notariusz rejestruje akt w ogólnopolskim systemie tego samego dnia i od razu po rejestracji ma on moc prawną równą postanowieniu sądu.

Ścieżka sądowa kończy się postanowieniem sądu o stwierdzeniu nabycia spadku. Postanowienie staje się prawomocne po upływie terminu do jego zaskarżenia, o ile nie zostanie zaskarżone.

Ile kosztuje stwierdzenie nabycia spadku u notariusza

W praktyce całkowity koszt APD to około 250–450 zł, zależnie od kancelarii i zakresu czynności. Jeśli w skład spadku wchodzi nieruchomość, notariusz może pobrać dodatkową opłatę za czynności związane z księgą wieczystą.

Niektóre kancelarie stosują stawki powyżej minimów ustawowych — warto zapytać o całkowity cennik przed umówieniem wizyty.

Ile kosztuje sprawa spadkowa w sądzie

Opłata sądowa od wniosku o stwierdzenie nabycia spadku wynosi 100 zł (stała opłata uregulowana w ustawie o kosztach sądowych w sprawach cywilnych). To zdecydowanie mniej niż u notariusza.

Dodatkowe koszty sądowe:

• ogłoszenie w Monitorze Sądowym i Gospodarczym (jeśli nie są znani wszyscy spadkobiercy): ~100 zł,
• koszty opinii biegłych (rzadko, przy spornych sprawach),
• koszty pełnomocnika (adwokata lub radcy prawnego) — jeśli sprawa jest sporna.

Jeżeli sprawa jest prosta i bezsporna, całkowity koszt sądowy to tylko te 100 zł.

Ile trwa sprawa spadkowa w sądzie

To jest kluczowa różnica. Notariusz może sporządzić APD tego samego dnia, o ile wszyscy spadkobiercy stawią się razem albo są prawidłowo reprezentowani. Sąd pracuje inaczej:

• czas od złożenia wniosku do rozstrzygnięcia: kilka miesięcy (w dużych miastach i przy dodatkowych czynnościach nawet dłużej),
• po pierwszej rozprawie sąd może wyznaczyć kolejne terminy lub zarządzić ogłoszenie,
• postanowienie staje się prawomocne po upływie terminu do jego zaskarżenia,
• w sprawach spornych postępowanie może trwać znacznie dłużej.

W tym czasie nie możesz samodzielnie sprzedać całej odziedziczonej nieruchomości ani wykazać tytułu do składników wymagających formalnego potwierdzenia; wyjątki dotyczą m.in. ustawowych wypłat na koszty pogrzebu.

Kiedy notariusz nie może sporządzić APD

Notariusz ma obowiązek odmówić sporządzenia APD w kilku sytuacjach:

1. Nie wszyscy spadkobiercy są zgodni co do dziedziczenia lub treści testamentu — każdy z nich musi stawić się u notariusza albo być prawidłowo reprezentowany i wyrazić zgodę na treść protokołu.
2. Jest testament, którego ważność jest kwestionowana przez któregokolwiek ze spadkobierców.
3. Wśród spadkobierców są osoby małoletnie lub ubezwłasnowolnione — możliwość sporządzenia APD zależy od prawidłowej reprezentacji i zakresu czynności; przy braku wymaganej zgody lub reprezentacji konieczna jest droga sądowa.
4. Nie można ustalić lub zawiadomić wszystkich spadkobierców — w takim przypadku konieczna jest droga sądowa z ogłoszeniem.
5. Testamentem jest testament szczególny (ustny, podróżny, wojskowy) — niektóre formy wymagają weryfikacji sądowej.

W razie sporu, nieustalenia spadkobierców albo braku wymaganej reprezentacji konieczna jest droga sądowa. Dlatego przy spornych rodzinach lub nieobecnych spadkobiercach sąd jest koniecznością, nie wyborem.

Który wariant wybrać w Twojej sytuacji

Dla znakomitej większości „zwykłych" spraw — rodzina w zgodzie, majątek składający się z nieruchomości, kont i ruchomości — droga notarialna jest zdecydowanie szybsza i wartościowo porównywalna kosztowo.

Opłata od wniosku o stwierdzenie nabycia spadku — szczegóły

Wnosząc wniosek do sądu, płacisz 100 zł. Opłatę uiszcza się przy składaniu wniosku — gotówką w kasie sądu lub przelewem na konto sądu (numer w nagłówku wniosku). Brak opłaty skutkuje wezwaniem do jej uzupełnienia i przedłuża procedurę.

Wniosek składa się do sądu rejonowego właściwego dla ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy (nie miejsca śmierci ani miejsca zamieszkania wnioskodawcy).

Do wniosku należy dołączyć:

• akt zgonu (odpis skrócony),
• akty stanu cywilnego potwierdzające pokrewieństwo: akty urodzenia dzieci, akt małżeństwa,
• testament, jeśli istnieje (oryginał),
• dowód uiszczenia opłaty sądowej.

Dołącz odpisy aktów stanu cywilnego potwierdzających pokrewieństwo; sąd może wymagać oryginałów lub notarialnie poświadczonych kopii, więc sprawdź wymagania właściwego wydziału.

Po co APD lub postanowienie sądu — co z nimi zrobić

Mając zarejestrowane APD lub prawomocne postanowienie sądu:

• bank może wypłacić Ci środki z kont zmarłego po weryfikacji dokumentów,
• możesz złożyć wniosek KW-WPIS do sądu rejonowego o wpisanie Cię jako właściciela nieruchomości (opłata 150 zł),
• możesz zgłosić nabycie spadku do Urzędu Skarbowego na formularzu SD-Z2 w celu uzyskania zwolnienia z podatku,
• możesz skorzystać z CIRB, żeby ustalić, w jakich bankach były lokaty.

Czas biegnie. Masz 6 miesięcy od zarejestrowania APD lub uprawomocnienia postanowienia na złożenie SD-Z2 do US — przekroczenie tego terminu co do zasady oznacza utratę prawa do zwolnienia z podatku dla Grupy 0; wyjątkowe podstawy wymagają odrębnej oceny.

Szczegółowa instrukcja krok po kroku — od złożenia wniosku do US i banku — z gotowymi wzorami pism znajdziesz w przewodniku pogrzebowo-spadkowym na stronie /pl/prawo-pogrzebowe/.

Zobacz więcej poradników: Poland →