Thủ Tục Nhận Chế Độ Tử Tuất: Trợ Cấp Mai Táng Và Tuất Từ BHXH

Khi trụ cột thu nhập trong gia đình qua đời, gánh nặng tài chính ập đến ngay lập tức trong khi tang lễ vẫn còn chưa lo xong. Nhiều thân nhân không biết rằng nếu người mất đã từng tham gia bảo hiểm xã hội (BHXH), gia đình có quyền được nhận trợ cấp mai táng và chế độ tử tuất — nhưng chế độ này không tự động chi trả, mà phải chủ động nộp hồ sơ trong một thời hạn nhất định, nếu không sẽ mất quyền lợi.

Ai đủ điều kiện nhận chế độ tử tuất

Chế độ tử tuất áp dụng khi người tham gia BHXH (bao gồm cả người đang đóng bảo hiểm và người đang hưởng lương hưu) qua đời. Thân nhân đủ điều kiện hưởng bao gồm:

• Con chưa thành niên, hoặc con đã thành niên nhưng bị suy giảm khả năng lao động
• Vợ hoặc chồng đã hết tuổi lao động, hoặc chưa hết tuổi lao động nhưng bị suy giảm khả năng lao động từ 81% trở lên
• Cha, mẹ (bên nội và bên ngoại) hết tuổi lao động hoặc suy giảm khả năng lao động từ 81% trở lên, không có thu nhập hoặc có thu nhập thấp hơn mức lương cơ sở

Điều kiện chung để được hưởng trợ cấp tuất hàng tháng là người mất phải đã đóng BHXH đủ 15 năm trở lên hoặc đang trong thời gian hưởng lương hưu tại thời điểm qua đời.

Trợ cấp mai táng: mức hưởng và ai nhận

Theo quy định hiện hành (Quyết định số 863/QĐ-BNV, có hiệu lực từ ngày 01/7/2025), thân nhân hoặc tổ chức đứng ra lo mai táng sẽ được nhận một khoản trợ cấp mai táng một lần bằng 10 lần mức lương cơ sở tại thời điểm người tham gia BHXH qua đời. Khoản trợ cấp này chi trả cho chi phí tang lễ, không phụ thuộc vào số năm đóng BHXH cụ thể, miễn là người mất đủ điều kiện tham gia chế độ này.

Trợ cấp tuất hàng tháng hay trợ cấp tuất một lần

Đây là hai hình thức chi trả khác nhau, gia đình cần hiểu rõ trước khi nộp hồ sơ vì mỗi hình thức phù hợp với hoàn cảnh khác nhau:

• Trợ cấp tuất hàng tháng: áp dụng cho thân nhân đủ điều kiện (con chưa thành niên, vợ/chồng hoặc cha mẹ hết tuổi lao động hoặc suy giảm khả năng lao động nặng), với điều kiện người mất đã đóng BHXH đủ 15 năm trở lên hoặc đang hưởng lương hưu. Đây là khoản trợ cấp định kỳ, giúp duy trì thu nhập ổn định lâu dài cho thân nhân phụ thuộc.
• Trợ cấp tuất một lần: áp dụng khi người mất không có thân nhân đủ điều kiện hưởng tuất hàng tháng, hoặc khi thân nhân đủ điều kiện hưởng hàng tháng nhưng chủ động lựa chọn nhận một lần thay vì nhận định kỳ — ngoại trừ trường hợp con dưới 6 tuổi thì bắt buộc phải hưởng theo hình thức được quy định riêng, không được tự ý chuyển sang nhận một lần.

Gia đình nên cân nhắc kỹ trước khi chọn nhận một lần, vì một khi đã lựa chọn, sẽ không thể quay lại xin chuyển sang hưởng hàng tháng.

Hồ sơ và thời hạn nộp 90 ngày

Thời hạn nộp hồ sơ hưởng chế độ tử tuất là trong vòng 90 ngày kể từ ngày người tham gia BHXH qua đời. Hồ sơ cơ bản cần chuẩn bị gồm:

• Trích lục khai tử hoặc giấy chứng tử của người tham gia BHXH
• Sổ BHXH gốc (nếu còn giữ)
• Tờ khai đề nghị hưởng chế độ tử tuất theo mẫu của cơ quan BHXH
• Giấy tờ chứng minh quan hệ nhân thân giữa người nộp hồ sơ và người mất (giấy khai sinh, giấy kết hôn)
• Biên bản giám định mức suy giảm khả năng lao động, nếu thân nhân thuộc diện suy giảm khả năng lao động từ 81% trở lên

Hồ sơ nộp tại cơ quan BHXH cấp huyện nơi người mất tham gia đóng bảo hiểm hoặc nơi cư trú cuối cùng. Nếu nộp trễ hạn 90 ngày mà không có lý do chính đáng theo quy định, thân nhân có thể gặp khó khăn khi giải quyết hồ sơ, vì vậy nên chủ động nộp càng sớm càng tốt ngay sau khi hoàn tất đăng ký khai tử.

Trường hợp người lao động nước ngoài hoặc chết ở nước ngoài

Đối với người lao động nước ngoài làm việc tại Việt Nam có tham gia BHXH, nếu họ qua đời tại nước ngoài, thân nhân vẫn được hưởng đầy đủ quyền lợi tử tuất như quy định chung. Tuy nhiên, bản sao giấy chứng tử hoặc quyết định tuyên bố chết do cơ quan nước ngoài cấp bắt buộc phải được hợp pháp hóa lãnh sự, dịch thuật sang tiếng Việt và chứng thực chữ ký người dịch theo đúng quy định của pháp luật Việt Nam trước khi nộp cho cơ quan BHXH.

Quy trình hợp pháp hóa lãnh sự thường mất thêm vài tuần, nên gia đình có thân nhân ở nước ngoài cần bắt đầu chuẩn bị giấy tờ này ngay, tránh để dồn sát thời hạn 90 ngày.

Trợ cấp tử tuất chỉ là một trong nhiều quyền lợi tài chính mà gia đình dễ bỏ sót khi tập trung toàn bộ vào thủ tục thừa kế nhà đất. Hướng Dẫn Thừa Kế và Phân Chia Di Sản tại Việt Nam tổng hợp đầy đủ các mốc thời hạn, hồ sơ cần nộp và cơ quan chịu trách nhiệm cho từng loại quyền lợi, giúp gia đình không phải tự dò tìm từng nơi.

Xem thêm cẩm nang Vietnam →