ANW-uitkering en AOW na overlijden partner: voorwaarden en veranderingen

Na het overlijden van een partner verandert de inkomsenssituatie van de langstlevende ingrijpend. De uitkering of het pensioen van de overledene stopt. De eigen AOW wordt aangepast. En als de langstlevende de AOW-leeftijd nog niet heeft bereikt, is er mogelijk recht op een ANW-nabestaandenuitkering. Geen van deze veranderingen is automatisch — sommige moet u zelf regelen, en te laat handelen kost u uitkeringsgeld.

ANW: de Algemene Nabestaandenwet

De Algemene Nabestaandenwet (ANW) is een basisverzekering van de overheid die een inkomensuitkering biedt aan langstlevende partners die nog niet de AOW-leeftijd hebben bereikt. De ANW is inkomensafhankelijk en heeft strikte voorwaarden.

Wie heeft recht op een ANW-uitkering?

Om aanspraak te kunnen maken op een ANW-uitkering moet u voldoen aan minimaal één van de volgende voorwaarden:

1. U zorgt voor een ongehuwd kind jonger dan 18 jaar in uw eigen huishouding (ook een stiefkind of pleegkind telt mee)
2. U bent voor minimaal 45% arbeidsongeschikt (gekeurd door UWV)

Bent u voor het overlijden van uw partner al de AOW-leeftijd gepasseerd? Dan heeft u geen recht op ANW — de AOW-regeling is dan van toepassing.

Uitzondering voor oudere generaties: Voor personen geboren vóór 1 januari 1950 geldt een inloopregeling waarbij de voorwaarden minder streng zijn. Controleer bij de SVB of u hieronder valt.

Hoe hoog is de ANW-uitkering?

De ANW-uitkering heeft een maximumbedrag (netto-referentieminimum), maar de uitkering wordt vrijwel altijd lager uitgevallen dan dit maximum. Dit komt door de inkomensaftrek: inkomen uit loondienst, zelfstandig ondernemerschap, WAO, WIA of een vroegpensioen wordt voor een substantieel percentage op de ANW-uitkering in mindering gebracht.

Daarnaast hanteert de SVB de kostendelersnorm: als u samenwoont met een of meer volwassenen, daalt het normbedrag aanzienlijk. Dit kan een grote impact hebben als u bij uw kinderen intrekt of als iemand bij u inkomt.

De exacte bedragen worden jaarlijks geïndexeerd door de SVB. Vraag actuele bedragen op bij de SVB of bekijk hun website.

Hoe vraagt u de ANW-uitkering aan?

De ANW-uitkering wordt niet automatisch verstrekt. U moet zelf actief een aanvraag indienen bij de SVB, via SVB.nl met uw DigiD.

Tijdigheid is cruciaal: ANW-uitkeringen worden slechts zeer beperkt met terugwerkende kracht verleend. Te late indiening betekent permanent verlies van uitkeringsgeld. Dien de aanvraag bij voorkeur in de eerste maand na het overlijden in.

AOW na overlijden partner: de automatische aanpassing

Als u en uw partner beiden AOW ontvingen op basis van de gezamenlijke norm voor samenwonenden, verandert uw AOW automatisch na het overlijden van uw partner.

Wat verandert er:

• De AOW van de overledene stopt de dag na overlijden
• Uw eigen AOW wordt verhoogd van de samenwonersnorm naar de alleenstaandennorm — een aanzienlijk hoger bedrag per maand

Is dit automatisch? Ja. De SVB is via de BRP (Basisregistratie Personen) op de hoogte van het overlijden en past de uitkering zelfstandig aan. U hoeft dit niet zelf te melden aan de SVB.

Let op: de aanpassing kan een paar weken op zich laten wachten terwijl de administratie is verwerkt. In de tussentijd ontvangt u mogelijk nog de samenwonersnorm. Eventuele te veel ontvangen bedragen worden later verrekend; teveel betaalde AOW over de maand van overlijden wordt afgetrokken van het vakantiegeld van de overledene.

AOW-jaaropgave: nodig voor de belastingaangifte

De SVB stuurt per post een jaaropgave voor de overledene. Deze is essentieel voor het invullen van de aangifte inkomstenbelasting over het sterfjaar. Omdat "Mijn SVB" wordt afgesloten na overlijden, komt deze jaaropgave uitsluitend op papier. Bewaar het document.

Eenmalige overlijdensuitkering: apart traject

Naast de ANW-nabestaandenuitkering bestaat er een eenmalige overlijdensuitkering via UWV of de werkgever. Dit is één bruto maandloon of bruto-uitkering van de overledene (inclusief opgebouwd vakantiegeld tot aan de sterfdatum), volledig vrijgesteld van loon- en erfbelasting.

De uitkering gaat naar de langstlevende partner, bij ontbreken naar de minderjarige kinderen. UWV stuurt een aanschrijvingsbrief zodra de BRP-mutatie binnen is; daarna vult u online het rekeningnummer in. Zie ons artikel over de overlijdensuitkering UWV voor de volledige procedure.

Checklist: direct na overlijden partner

1. ANW-uitkering aanvragen bij SVB als u vóór de AOW-leeftijd bent en u voldoet aan de voorwaarden — doe dit direct, niet pas later
2. Controleer of AOW-aanpassing is doorgevoerd (na 4-6 weken)
3. Wacht op de aanschrijvingsbrief van UWV voor de eenmalige overlijdensuitkering
4. Bewaar de papieren AOW-jaaropgave voor de belastingaangifte
5. Controleer of de overledene een aanvullend nabestaandenpensioen via het pensioenfonds had (apart traject, los van ANW)

De Gids voor Uitvaart en Begrafenisrecht in Nederland bevat een compleet overzicht van alle uitkeringen, pensioenen en sociale zekerheidsregelingen die veranderen na overlijden, inclusief de aanvraagprocedures, deadlines en de inkomensafhankelijke berekeningen voor de ANW.

Bekijk meer gidsen voor Netherlands →