जग्गा नामसारी प्रक्रिया नेपाल — मृत्युपछि जग्गा कसरी नाम सार्ने
जग्गा नामसारी प्रक्रिया नेपाल — मृत्युपछि जग्गा कसरी नाम सार्ने
परिवारको कसैको मृत्यु भएपछि जग्गाको लालपुर्जामा नाम सार्ने (नामसारी) प्रक्रिया सबैभन्दा ठूलो चिन्ताको विषय हुन्छ। तर वडा कार्यालय, नापी कार्यालय र मालपोत कार्यालय — कुनबाट सुरु गर्ने भन्ने स्पष्ट नभएकाले धेरै परिवार एक कार्यालयबाट अर्को कार्यालय दौडाहा गर्दा हप्तौं गुमाउँछन्। भूमि राजस्व ऐन संशोधन २०२६ पछि प्रक्रिया विकेन्द्रित भएको छ — अब धेरै काम पालिका तहमै सकिन्छ।
नामसारीका लागि आवश्यक कागजातहरू
नामसारी सुरु गर्नु अघि यी सबै कागजात तयार पार्नुहोस्:
- मृत्यु दर्ता प्रमाणपत्र (वडा कार्यालयबाट)
- नाता प्रमाणित सिफारिस (मृतकसँगको नाता खुलाउने)
- मृतकको नागरिकता प्रमाणपत्र
- हकदारहरू सबैको नागरिकता प्रमाणपत्र
- जग्गाको लालपुर्जा (मूल प्रति)
- चालू आर्थिक वर्षको मालपोत तिरेको रसिद
- चार किल्ला नक्सा (नापी कार्यालयबाट)
- सहमतिपत्र (मञ्जुरीनामा) — सबै हकदारहरूको दस्तखत सहित
- पासपोर्ट साइजको फोटो
अंशबण्डा भइसकेको भए अदालतको फैसलाको प्रतिलिपि पनि चाहिन्छ। इच्छापत्र (विल) भएमा प्रोबेट आदेशको प्रतिलिपि चाहिन्छ।
चरणबद्ध नामसारी प्रक्रिया
चरण १: वडा कार्यालयमा सिफारिस
वडा कार्यालयमा गएर मृत्यु दर्ता र नाता प्रमाणित सिफारिस लिनुहोस्। यदि यी कागजात पहिल्यै तयार छन् भने सोझै चरण २ मा जान सकिन्छ।
चरण २: भूमि प्रशासन कार्यालयमा निवेदन
भूमि राजस्व ऐन संशोधन २०२६ पछि पुरानो मालपोत कार्यालय अब भूमि प्रशासन कार्यालय भनिन्छ। धारा ८(ग) अन्तर्गत पालिका तहको भूमि व्यवस्थापन शाखाले पनि नामसारी प्रशोधन गर्न सक्छ — जिल्ला सदरमुकाम जानुपर्दैन।
निवेदनसँगै माथि उल्लेखित सबै कागजात पेश गर्नुहोस्। कार्यालयले कागजात जाँच गरेर मोठ श्रेस्ता (भूमि अभिलेख) मिलान गर्छ।
चरण ३: सार्वजनिक सूचना प्रकाशन
कार्यालयले ३५ दिनको सार्वजनिक सूचना प्रकाशित गर्छ — कसैको आपत्ति छ भने पेश गर्न। यो अवधिमा कसैले विरोध गरेन भने अगाडि बढ्छ। आपत्ति आएमा जिल्ला अदालतमा मुद्दा जान्छ।
चरण ४: नक्सा र नापी प्रमाणीकरण
नापी कार्यालयले चार किल्ला नक्सा र कित्ता नम्बर जाँच गर्छ। जग्गा विभाजन गर्नुपर्ने भएमा नयाँ कित्ता काटिदिन्छ (नापी शुल्क लाग्छ)।
चरण ५: दाखिल खारेज र नयाँ लालपुर्जा
सबै ठीक भएपछि मृतकको नाम हटाएर हकदारको नाम दर्ता गरिन्छ (दाखिल खारेज)। नयाँ लालपुर्जा जारी हुन्छ।
शुल्क र समयसीमा
- मालपोत शुल्क: जग्गाको सरकारी मूल्यांकनको आधारमा — उत्तराधिकारमा सामान्यतया न्यूनतम शुल्क
- नापी शुल्क: कित्ता काट्ने भएमा अतिरिक्त शुल्क लाग्छ
- वडा सिफारिस शुल्क: रु ५०–५१०
समयसीमा: सामान्य र विवादरहित नामसारी १५ देखि ३५ कार्य दिनमा सम्पन्न हुन्छ। तर सार्वजनिक सूचनामा आपत्ति आएमा वा कागजातमा त्रुटि भएमा २ देखि ३ महिना लाग्न सक्छ।
निःशुल्क डाउनलोड
Nepal — Estate Settlement Checklist पाउनुहोस्
यो सम्पूर्ण लेख छाप्न मिल्ने चेकलिस्टका रूपमा — साथै कार्य योजना र सन्दर्भ गाइडहरू, आजैदेखि प्रयोग गर्न सकिन्छ।
नामसारी अस्वीकार हुने सामान्य कारणहरू
- नागरिकतामा र लालपुर्जामा नामको हिज्जे फरक (रामबहादुर vs राम बहादुर)
- मालपोत कर बक्यौता (चालू वर्षको रसिद नभएमा)
- सबै हकदारहरूको सहमतिपत्र नभएमा
- मोठ श्रेस्तामा पुरानो विवाद दर्ता भएमा
- जग्गामा बैंक धितो (ऋण) बाँकी भएमा
यी समस्या पहिले नै पत्ता लगाउन मोठ श्रेस्ता जाँच गर्नु बुद्धिमानी हो।
विकेन्द्रीकरणले के फरक पार्यो
पहिले जिल्ला सदरमुकामको मालपोत कार्यालय नजाई नामसारी सम्भव थिएन। अब भूमि राजस्व ऐन संशोधन २०२६ अन्तर्गत पालिका तहको भूमि व्यवस्थापन शाखाले रुटिन नामसारी प्रशोधन गर्न सक्छ। यसले ग्रामीण क्षेत्रका परिवारलाई ठूलो सहज भएको छ। तर धारा ३२(ख) अनुसार भूमि व्यवस्थापन तथा अभिलेख विभागका महानिर्देशकले पालिका तहको कुनै पनि नामसारी कानूनी त्रुटि भएमा रद्द गर्न सक्छन् — यसले संघीय निगरानी कायम राख्छ।
नामसारी, अंशबण्डा, नाता प्रमाणित र बैंक दाबी सबैको चरणबद्ध विवरण, ढाँचा र चेकलिस्ट सहित सम्पत्ति उत्तराधिकार गाइड मा उपलब्ध छ। एकै ठाउँमा पूरा प्रक्रिया बुझेर समय र पैसा दुवै बचाउनुहोस्।
Nepal — Estate Settlement Checklist निःशुल्क पाउनुहोस्
Nepal — Estate Settlement Checklist डाउनलोड गर्नुहोस् — चेकलिस्ट, ढाँचा र कार्य योजनासहितको छाप्न मिल्ने गाइड, आजैदेखि प्रयोग गर्न सकिन्छ।