मृत्यु दर्ता प्रक्रिया नेपाल — ३५ दिनभित्र कसरी गर्ने

कसैको मृत्यु भएपछि शोकमा डुबेको परिवारले कागजी काम सोच्नै सक्दैन। तर नेपालको कानून अनुसार मृत्यु दर्ता ३५ दिनभित्र गर्नुपर्छ — ढिला भएमा रु २०० जरिवाना लाग्छ र प्रशासनिक ढिलाइ हुन्छ। मृत्यु दर्ता प्रमाणपत्र बिना न बैंक खाता खुल्छ, न जग्गा नामसारी हुन्छ, न बीमा दाबी गर्न सकिन्छ। यो सबैभन्दा पहिलो र अनिवार्य कागजात हो।

कसैको मृत्यु भएपछि पहिलो काम

मृत्यु भएको ठाउँ र कारण अनुसार तुरुन्तै गर्नुपर्ने कामहरू फरक हुन्छन्:

अस्पतालमा मृत्यु भएमा: अस्पतालले सोही दिन "मृत्युको कारण प्रतिवेदन" (Cause of Death Report) जारी गर्छ। यो कागजात वडा कार्यालयले सोझै स्वीकार गर्छ।

घरमा वा अस्पताल बाहिर मृत्यु भएमा: यदि मृत्यु शंकास्पद, दुर्घटना वा अज्ञात कारणबाट भएको हो भने तुरुन्तै प्रहरीलाई फोन गर्नुहोस् (१००)। प्रहरीले अनुसन्धान सुरु गर्छ, शव सरकारी अस्पतालमा पोस्टमार्टमका लागि पठाउँछ। अन्तिम शवपरीक्षा प्रतिवेदन आउन ३ देखि ४ हप्ता लाग्न सक्छ। वडा कार्यालयले प्रहरी अनुसन्धान प्रतिवेदन र शवपरीक्षा मञ्जुरी पाएपछि मात्र मृत्यु दर्ता गरिदिन्छ।

मृत्यु दर्ताको चरणबद्ध प्रक्रिया

राष्ट्रिय परिचयपत्र तथा नागरिक पञ्जीकरण ऐन २०७६ र नियमावली २०७७ अन्तर्गत मृत्यु दर्ता नेपालका ७५३ पालिकामा रहेका ६,७४३ स्थानीय पञ्जिकाधिकारी मार्फत हुन्छ।

चरण १: कागजात सङ्कलन

• मृतकको नागरिकता प्रमाणपत्र (मूल)
• सूचना दिनेको (परिवार मुखिया वा १८ वर्ष माथिको सदस्य) नागरिकता प्रमाणपत्र
• अस्पतालको मृत्यु कारण प्रतिवेदन वा प्रहरी प्रतिवेदन

चरण २: वडा कार्यालयमा निवेदन

मृतक स्थायी रूपमा बसेको वा मृत्यु भएको ठाउँको वडा कार्यालयमा निवेदन दिनुहोस्। काठमाडौं, ललितपुर जस्ता महानगरपालिकामा अनलाइन फारम भरेर टोकन नम्बर लिनुपर्ने हुन्छ।

चरण ३: पञ्जिकाधिकारीको जाँच

पञ्जिकाधिकारीले कागजात मिलान गर्छन् — पहिचान प्रमाणीकरण, मृत्यु कारण पुष्टि, र मृतकको नाममा कुनै नागरिक विवाद दर्ता छ कि छैन जाँच गर्छन्।

चरण ४: VERIMS डेटाबेस प्रविष्टि

प्रमाणित भएपछि Vital Registration Information Management System (VERIMS) मा डिजिटल रूपमा प्रविष्ट गरिन्छ — राष्ट्रिय पहिचान दर्ता तुरुन्तै अपडेट हुन्छ।

चरण ५: प्रमाणपत्र जारी

वडा अध्यक्ष वा पञ्जिकाधिकारीको दस्तखत र नगरपालिकाको छाप सहित मृत्यु दर्ता प्रमाणपत्र प्रिन्ट गरी दिइन्छ।

समयसीमा र शुल्क

ललितपुर महानगरपालिकाको केही वडा (जस्तै वडा १ र वडा २८) ले अनलाइन म्युनिसिपल फारम भरेर टोकन जेनरेट गर्नुपर्ने अनिवार्य गरेको छ। साथै मृतकको सम्पत्ति कर तिरेको प्रमाणपत्र पनि माग्छन् — बसोबासको प्रमाणका लागि।

मृत्यु दर्ता किन जरुरी छ

मृत्यु दर्ता प्रमाणपत्र भनेको सम्पत्ति उत्तराधिकारको सम्पूर्ण श्रृंखलाको पहिलो कडी हो। यो बिना:

• नाता प्रमाणित सिफारिस लिन सकिँदैन
• बैंकले खाता फ्रिज खोल्दैन
• जग्गा नामसारी सुरु हुँदैन
• बीमा दाबी अस्वीकार हुन्छ
• कर्मचारी सञ्चय कोष दाबी गर्न सकिँदैन

मृत्यु दर्ता देखि नामसारी, अंशबण्डा र बैंक दाबीसम्मको पूरा प्रक्रिया बुझ्न सम्पत्ति उत्तराधिकार गाइड हेर्नुहोस्। हरेक चरणको चेकलिस्ट, ढाँचा र समयसीमा एकै ठाउँमा पाउनुहुनेछ।

सम्पत्ति उत्तराधिकार गाइड — नेपालमा अंश बन्डा →