Wat Te Doen bij Overlijden — Eerste Stappen Checklist

De eerste uren en dagen na een overlijden zijn overweldigend. Verdriet en praktische taken komen gelijktijdig op u af. Deze checklist geeft u overzicht: van de eerste telefoontjes in de eerste 24 uur tot de stappen die u in de weken daarna moet zetten. U hoeft het niet allemaal tegelijk te doen — maar weten wat er moet gebeuren, helpt.

De Eerste 24 Uur: Arts Bellen en Overlijden Vaststellen

De arts waarschuwen Wanneer iemand overlijdt, belt u altijd de huisarts of, buiten kantooruren, de huisartsenpost. De arts moet het overlijden officieel vaststellen. Dit is een wettelijke vereiste; zonder vaststelling door een arts mag de overledene niet worden begraven of gecremeerd.

De A-verklaring en B-verklaring De arts geeft twee verklaringen af:

• A-verklaring (verklaring van overlijden): bevestigt dat de persoon is overleden en dat er geen bezwaar is tegen begraving of crematie. Deze verklaring gaat naar de gemeente voor de overlijdensaangifte.
• B-verklaring (doodsoorzaakverklaring): bevat de medische doodsoorzaak en gaat naar het CBS (Centraal Bureau voor de Statistiek) voor statistische verwerking. U ziet deze verklaring als nabestaande niet.

Niet-natuurlijk overlijden: gemeentelijk lijkschouwer (GGD) Bij een plotseling, onverwacht of niet-natuurlijk overlijden — zoals een ongeluk, zelfmoord of een overlijden waarbij de oorzaak niet duidelijk is — belt u niet alleen de huisarts maar ook de politie. De politie schakelt de gemeentelijk lijkschouwer (verbonden aan de GGD) in. De lijkschouwer doet onderzoek en geeft toestemming voor begraving of crematie. Zonder die toestemming mag de uitvaart niet plaatsvinden.

Uitvaartondernemer inschakelen In de meeste gevallen schakelt u binnen de eerste uren een uitvaartondernemer in. Die helpt met het vervoer van de overledene, coördineert met de gemeente en begeleidt u door de eerste stappen. Heeft de overledene een uitvaartverzekering, controleer dan of die een voorkeur voor een specifieke uitvaartondernemer vastlegt.

Overlijdensaangifte bij de Burgerlijke Stand

Binnen drie werkdagen na het overlijden moet aangifte worden gedaan bij de burgerlijke stand van de gemeente waar de persoon is overleden. In de meeste gevallen doet de uitvaartondernemer dit namens de familie — controleer dit altijd vooraf.

Voor de aangifte heeft u nodig:

• De A-verklaring van de arts
• Het identiteitsbewijs van de overledene
• Het trouwboekje of partnerschapsakte, indien van toepassing

Overlijdensakte: Wat Kost Een Uittreksel?

Na de aangifte stelt de gemeente een overlijdensakte op. Dit is het officiële document dat het overlijden bevestigt en dat u nodig heeft voor vrijwel alle verdere stappen: bank, notaris, pensioenfonds, belastingdienst, verzekeraar.

Een uittreksel van de overlijdensakte kost in 2026 gemiddeld €17,80 per exemplaar, maar dit varieert per gemeente. Vraag direct meerdere uittreksels aan — u heeft er zeker vijf tot acht nodig voor alle instanties. Bijbestellen kost extra moeite en geld.

Internationaal Uittreksel (CIEC-verdrag)

Als de overledene banden had met het buitenland — een buitenlandse nationaliteit, bezittingen in het buitenland of nabestaanden in een ander land — heeft u mogelijk een internationaal uittreksel nodig. Dit is een meertalig document dat via het CIEC-verdrag wordt erkend in de deelnemende landen.

De kosten voor een internationaal uittreksel bedragen €17,80 tot €35,60, afhankelijk van de gemeente. Controleer of buitenlandse instanties dit formaat accepteren of dat zij een gelegaliseerde vertaling verlangen.

De Uitvaart Regelen: Wettelijke Termijn van 6 Werkdagen

De Wet op de lijkbezorging bepaalt dat overledenen binnen 6 werkdagen na overlijden moeten worden begraven of gecremeerd. In uitzonderlijke gevallen — zoals wanneer een gerechtelijk onderzoek loopt — kan de officier van justitie uitstel verlenen.

U heeft de keuze tussen:

• Begraving: op een gemeentelijke begraafplaats of particuliere begraafplaats. Grafrechten variëren sterk per gemeente en locatie.
• Crematie: in Nederland is dit inmiddels de meest gekozen optie (circa 65% van alle uitvaarten).
• Bijzondere uitvaartvormen: zoals een groene begrafenis (natuurbegraving), uitstrooien van as of begraving op eigen terrein (met vergunning).

Uitvaartkosten Een gemiddelde uitvaart in Nederland kost €6.000 tot €10.000, afhankelijk van de keuzes die u maakt (kist, bloemen, locatie, catering, rouwpagina's). Controleer of de overledene een uitvaartverzekering had — dit kan een groot deel van de kosten dekken.

Heeft u financiële problemen en is er geen uitvaartverzekering? De gemeente is wettelijk verplicht een sobere uitvaart te verzorgen als de nalatenschap en de nabestaanden de kosten niet kunnen dragen. Neem contact op met de gemeente voor een zogenoemde "gemeentelijke uitvaart".

Centraal Testamentenregister (CTR) Raadplegen

Een van de eerste stappen na het overlijden is controleren of er een testament is. Dit doet u via het Centraal Testamentenregister (CTR), dat gratis online te raadplegen is via de website van het Notariaat.

Het CTR geeft u aan of er een testament is vastgelegd en bij welke notaris. U kunt niet zelf het testament inzien via het CTR — daarvoor neemt u contact op met de betreffende notaris, die u als erfgenaam of direct betrokkene toegang kan geven.

Het raadplegen van het CTR is gratis en duurt slechts enkele minuten.

WAARSCHUWING: Raak Niets Aan Dat als Zuivere Aanvaarding Kan Gelden

Dit is het meest kritieke punt in de eerste dagen na een overlijden: doe geen handelingen die als zuivere aanvaarding van de erfenis kunnen worden beschouwd, totdat u weet of de nalatenschap schulden bevat en welke keuze u wilt maken (zuiver aanvaarden, beneficiair aanvaarden of verwerpen).

Handelingen die als zuivere aanvaarding worden beschouwd:

• Geld opnemen van de rekening van de overledene (ook met de pinpas)
• Bezittingen verkopen, ook als u de opbrengst wilt gebruiken voor de begrafenis
• Sieraden, kunst of andere waardevolle goederen verdelen of weggeven
• Goederen uit de woning halen om te schenken of te verkopen

Handelingen die géén zuivere aanvaarding zijn (beheerhandelingen):

• Persoonlijke spullen zoals foto's en documenten meenemen voor bewaring
• De woning beveiligen
• Lopende rekeningen betalen vanuit de boedel (huur, nutsvoorzieningen)

De Wet Bescherming Erfgenamen Tegen Schulden (Wet BETS, 2016) biedt meer bescherming dan vroeger, maar het risico is niet nul. Heeft u twijfels? Overleg met een notaris voordat u iets doet.

Wat Moet Er de Komende Weken Nog Meer Worden Geregeld?

Bank en financiën

• Meld het overlijden bij de bank. De betaalrekening wordt geblokkeerd zodra de bank op de hoogte is.
• Vraag een overzicht van alle rekeningen, automatische incasso's en leningen op.
• Zet lopende betalingen (huur, hypotheek) desnoods tijdelijk over naar een eigen rekening.

Abonnementen en contracten

• Zeg abonnementen op bij telefoon, internet, streamingdiensten, sportschool en tijdschriften.
• Meld de beëindiging bij de zorgverzekeraar (stopt per overlijdensdatum).
• Informeer de woningcorporatie of verhuurder als de overledene huurder was.

Uitkeringen en pensioenen

• Meld het overlijden bij het pensioenfonds voor het nabestaandenpensioen.
• Informeer de SVB over een eventuele ANW-uitkering (Algemene nabestaandenwet).
• Verwittig de gemeente over een eventuele bijstandsuitkering of AOW-toeslag.

Erfbelasting

• Aangifte erfbelasting moet worden ingediend binnen 8 maanden na overlijden.
• Vraag bij de Belastingdienst uitstel aan als u meer tijd nodig heeft.

Verklaring van erfrecht

• Voor het vrijgeven van bankrekeningen en het overdragen van onroerend goed is veelal een notariële verklaring van erfrecht vereist.
• De notaris stelt deze verklaring op na raadpleging van het CTR en verificatie van de erfgenamen.

Overzicht: Tijdlijn na Overlijden

Er is veel te regelen na een overlijden, op een moment dat u ook rouwt. De Erfrecht & Nalatenschap Startersgids voor Nederland biedt een volledige tijdlijn met taken per fase, modelbrieven voor banken en instanties, en een stap-voor-stap gids door de volledige afwikkeling van de nalatenschap.

Bekijk de Erfrecht & Nalatenschap Startersgids

Bekijk meer gidsen voor Netherlands →