Wilsverklaring Nederland: Behandelverbod en Euthanasieverzoek Opstellen

Drie typen wilsverklaring en wanneer u welke nodig heeft

Een wilsverklaring regelt wat er met u gebeurt als u zelf niet meer kunt communiceren. In Nederland kent de wet drie hoofdvormen, en het verschil ertussen is groter dan de meeste mensen denken. Kies de verkeerde en uw arts kan er wettelijk niets mee.

Het behandelverbod is de meest directe vorm. U legt vast welke medische handelingen u weigert — kunstmatige beademing, sondevoeding, reanimatie, chemotherapie — onder specifieke omstandigheden. Een arts is wettelijk verplicht dit te respecteren (WGBO), mits u wilsbekwaam was toen u het opstelde en de verklaring helder is geformuleerd.

Het euthanasieverzoek gaat een stap verder. U vraagt een arts om actieve levensbeëindiging onder nauwkeurig beschreven omstandigheden. Maar anders dan het behandelverbod kan dit verzoek nooit dwingend worden opgelegd — de arts behoudt altijd het recht om te weigeren.

De niet-reanimeerverklaring is een specifiek type behandelverbod gericht op één scenario: hartstilstand. U kunt dit schriftelijk vastleggen of zichtbaar maken door het dragen van een niet-reanimeerpenning van de NVVE.

Een wilsverklaring opstellen: notaris niet vereist

Een veelvoorkomend misverstand is dat u naar de notaris moet. Dat hoeft niet. Een zelfgeschreven, gedateerde en ondertekende wilsverklaring is juridisch even geldig als een notariële akte. U kunt het ook opnemen in uw levenstestament bij de notaris, maar dat is een keuze, geen vereiste.

Wat wél vereist is:

• Wilsbekwaamheid op het moment van opstellen — u begrijpt de consequenties van wat u vastlegt
• Specifieke omschrijvingen — "ik wil niet lijden" is te vaag; "ik weiger mechanische beademing bij een onomkeerbaar verlies van bewustzijn" is bruikbaar
• Bereikbaarheid — uw huisarts, uw ziekenhuis en uw naasten moeten weten dat de verklaring bestaat en waar die ligt

Het euthanasieverzoek bij dementie

Het schriftelijke euthanasieverzoek speelt een bijzondere rol bij dementie. De wet staat toe dat een vooraf opgesteld verzoek de mondelinge wilsuiting vervangt wanneer iemand wilsonbekwaam is geworden — maar de praktijk is ingewikkeld.

De arts moet overtuigd zijn dat aan alle zes zorgvuldigheidseisen van de Wet toetsing levensbeëindiging is voldaan. Bij dementie beoordeelt de SCEN-arts (een onafhankelijke toetsingsarts) of het lijden nog steeds merkbaar en objectiveerbaar is. Dat kan meerdere bezoeken vergen.

Belangrijk: een familielid of executeur kan nooit namens u om euthanasie vragen. Het is een strikt persoonlijk recht dat niet overdraagbaar is via een volmacht.

Waar bewaart u uw wilsverklaring?

De verklaring heeft alleen waarde als die op het juiste moment gevonden wordt. Overweeg deze locaties:

• Uw huisarts — de eerste persoon die gebeld wordt bij een medische noodsituatie
• Uw medisch dossier in het ziekenhuis — vraag expliciet om opname
• Uw levenstestament — als u dat heeft, staat de wilsverklaring daar vaak al in
• Uw nabestaandenmap — zodat uw naasten weten wat u wilt

Vermijd het bewaren op alleen een digitale locatie. Bij een spoedsituatie heeft niemand tijd om in uw cloud te zoeken.

Hoe verhoudt de wilsverklaring zich tot uw testament?

De wilsverklaring regelt medische beslissingen bij leven. Uw testament regelt de verdeling van uw nalatenschap na overlijden. Het zijn twee aparte documenten met verschillende juridische status.

In een levenstestament (volmacht bij leven) kunt u beide combineren: u benoemt een gevolmachtigde voor financiële zaken én legt uw medische wensen vast. Maar het testament dat u bij de notaris opmaakt voor de erfverdeling, heeft niets met uw medische wilsverklaringen te maken.

Alles over het opstellen van uw levenstestament, behandelverbod en nabestaandenwensen vindt u in onze Netherlands End-of-Life Planning Guide.

Bekijk meer gidsen voor Netherlands →