Εξ Αδιαθέτου Κληρονομιά: Ποιος Κληρονομεί Όταν Δεν Υπάρχει Διαθήκη
Ο θάνατος χωρίς διαθήκη είναι πολύ συχνότερος από όσο νομίζουμε. Σύμφωνα με εκτιμήσεις, η συντριπτική πλειοψηφία των κληρονομικών υποθέσεων στην Ελλάδα διαχειρίζεται χωρίς τελευταία βούληση εγγράφως. Σε αυτές τις περιπτώσεις, ο νόμος αποφασίζει ποιος κληρονομεί — και σε τι ποσοστό.
Αυτό ονομάζεται εξ αδιαθέτου κληρονομική διαδοχή και ρυθμίζεται από τον Αστικό Κώδικα (άρθρα 1813–1824).
Η Βασική Αρχή: Τάξεις Κληρονόμων
Ο νόμος κατατάσσει τους συγγενείς σε έξι διαδοχικές τάξεις. Η πρώτη τάξη που έχει μέλη αποκλείει πλήρως όλες τις επόμενες. Αν δεν υπάρχει κανείς στην πρώτη τάξη, καλείται η δεύτερη, και ούτω καθεξής.
Πρώτη Τάξη: Τέκνα και Κατιόντες
Καλούνται πρώτα τα τέκνα του θανόντος. Κληρονομούν κατ' ισομοιρία μεταξύ τους.
Αν ένα τέκνο έχει προαποβιώσει, η μερίδα του περνά στα τέκνα του (εγγόνια του θανόντος) — αυτό ονομάζεται δικαίωμα εισόδου.
Ο επιζών σύζυγος συντρέχει στην πρώτη τάξη και λαμβάνει 1/4 (25%) της κληρονομίας, ανεξαρτήτως του αριθμού των τέκνων. Τα τέκνα μοιράζονται το υπόλοιπο 3/4 (75%) ισόμερα.
Παράδειγμα: Θανών με σύζυγο και 3 τέκνα → Σύζυγος: 25%, κάθε τέκνο: 25%.
Δεύτερη Τάξη: Ανιόντες και Αδελφοί
Αν δεν υπάρχουν τέκνα (ούτε εγγόνια), καλούνται:
- Γονείς του θανόντος
- Αδελφοί (αμφιθαλείς και ετεροθαλείς)
- Τέκνα ή εγγόνια προαποβιωσάντων αδελφών (ανίψια)
Ο επιζών σύζυγος λαμβάνει εδώ 1/2 (50%). Οι υπόλοιποι συγγενείς μοιράζονται το άλλο 50%.
Ειδικός κανόνας για αδέλφια: Τα ετεροθαλή αδέλφια (από έναν κοινό γονέα) λαμβάνουν το μισό της μερίδας που αναλογεί στα αμφιθαλή (από κοινούς γονείς).
Δωρεάν λήψη
Αποκτήστε το Greece — Estate Settlement Checklist
Όλο το άρθρο σε εκτυπώσιμη λίστα ελέγχου — μαζί με σχέδια δράσης και οδηγούς αναφοράς που μπορείτε να χρησιμοποιήσετε σήμερα.
Τρίτη Τάξη: Παππούδες και Γιαγιάδες
Αν δεν υπάρχουν συγγενείς πρώτης ή δεύτερης τάξης, καλούνται οι παππούδες και γιαγιάδες και οι κατιόντες τους (θείοι, πρώτα ξαδέλφια). Ο σύζυγος διατηρεί 50%.
Τέταρτη Τάξη: Προπαππούδες και Προγιαγιάδες
Αν δεν υπάρχουν συγγενείς πρώτων τριών τάξεων. Ο σύζυγος: 50%.
Πέμπτη Τάξη: Μόνος ο Σύζυγος
Αν δεν υπάρχει κανείς από τις πρώτες τέσσερις τάξεις, ο επιζών σύζυγος κληρονομεί ολόκληρη την περιουσία.
Έκτη Τάξη: Το Ελληνικό Δημόσιο
Αν δεν υπάρχει σύζυγος και ουδείς συγγενής, η κληρονομία περιέρχεται στο Ελληνικό Δημόσιο. Το Δημόσιο δεν έχει δικαίωμα αποποίησης — αποδέχεται υποχρεωτικά.
Ιδιαιτερότητες που Συχνά Προκαλούν Σύγχυση
Τέκνα εκτός γάμου: Τα τέκνα που έχουν αναγνωριστεί νομικά (με αναγνώριση πατρότητας ή δικαστική απόφαση) κληρονομούν ισότιμα με τα εντός γάμου τέκνα. Αν δεν έχει γίνει νομική αναγνώριση, δεν καλούνται στην κληρονομιά.
Υιοθετημένα τέκνα: Κληρονομούν ισότιμα με τα φυσικά τέκνα.
Σύμφωνο συμβίωσης: Ο σύντροφος που έχει συνάψει σύμφωνο συμβίωσης (Ν. 4356/2015) εξομοιώνεται νομικά με σύζυγο για τα κληρονομικά δικαιώματα.
Αποποίηση: Αν ένας κληρονόμος αποποιηθεί, η μερίδα του περνά στους υπόλοιπους κληρονόμους της ίδιας τάξης — ή, αν δεν υπάρχουν, στην επόμενη τάξη.
Η Τετράμηνη Προθεσμία Αποποίησης
Ακόμη και στην εξ αδιαθέτου κληρονομιά, η 4μηνη προθεσμία για αποποίηση ισχύει απαρέγκλιτα — για κατοίκους Ελλάδας. Αρχίζει από τη στιγμή του θανάτου (ή από τη δημοσίευση διαθήκης, αν υπάρχει). Αν παρέλθει άπρακτη, η κληρονομιά θεωρείται ότι αποδέχθηκε σιωπηρά.
Αν η κληρονομιά βαρύνεται με χρέη — δάνεια, οφειλές προς ΑΑΔΕ ή e-ΕΦΚΑ — η σιωπηρή αποδοχή μεταφέρει αυτά τα χρέη στην προσωπική περιουσία των κληρονόμων. Γι' αυτό ο έλεγχος χρεών πρέπει να γίνει εντός των πρώτων εβδομάδων.
Πώς Ελέγχετε Αν Υπάρχει Διαθήκη
Πριν προχωρήσετε στη διαδικασία εξ αδιαθέτου, επιβεβαιώστε ότι δεν υπάρχει διαθήκη. Για θανάτους μετά την 1η Νοεμβρίου 2025, η αναζήτηση γίνεται ηλεκτρονικά μέσω του Γενικού Μητρώου Διαθηκών (diathikes.gr), το οποίο εκδίδει βεβαίωση ψηφιακά. Για παλαιότερους θανάτους, απαιτείται χειρόγραφη αναζήτηση στα Ειρηνοδικεία και Πρωτοδικεία.
Η κατανόηση της τάξης κληρονόμων είναι το πρώτο βήμα — αλλά η εξ αδιαθέτου κληρονομιά φέρνει και ζητήματα φορολογίας, αποδοχής, κληρονομητηρίου και διανομής. Αν θέλετε ένα πλήρες χρονοδιάγραμμα για την υπόθεσή σας, ο Οδηγός Κληρονομιάς και Κληρονομικού Δικαίου στην Ελλάδα καλύπτει κάθε βήμα από την πρώτη ημέρα.
Αποκτήστε δωρεάν: Greece — Estate Settlement Checklist
Κατεβάστε το Greece — Estate Settlement Checklist — έναν εκτυπώσιμο οδηγό με λίστες ελέγχου, πρότυπα και σχέδια δράσης που μπορείτε να χρησιμοποιήσετε σήμερα.