Φορολογικές Υποχρεώσεις Κληρονόμων στην ΑΑΔΕ μετά τον Θάνατο
Μια κοινή παρεξήγηση: πολλοί κληρονόμοι νομίζουν ότι αν δεν πάνε στη ΔΟΥ, τίποτα δεν θα αλλάξει στο φορολογικό μητρώο του θανόντος. Η αλήθεια είναι το αντίθετο — από τον Σεπτέμβριο του 2020 η ΑΑΔΕ ενημερώνεται αυτόματα. Αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι δεν έχετε υποχρεώσεις. Σημαίνει ότι πρέπει να γνωρίζετε τι γίνεται αυτόματα και τι πρέπει να κάνετε εσείς.
Τι κάνει η ΑΑΔΕ αυτόματα
Από τον Σεπτέμβριο 2020, το Μητρώο της ΑΑΔΕ ενημερώνεται αυτόματα από το Μητρώο Πολιτών για ληξιαρχικές πράξεις θανάτου που εκδίδονται από το 2013 και μετά. Αυτό σημαίνει ότι:
- Το φορολογικό μητρώο του θανόντος ενημερώνεται χωρίς να χρειαστεί να πάτε στη ΔΟΥ
- Οι προσωπικοί κωδικοί Taxisnet του θανόντος απενεργοποιούνται αυτόματα
- Τυχόν συζυγικές ή σχετιζόμενες σχέσεις στο μητρώο διακόπτονται
Για θανάτους πριν το 2013, ή αν το ΑΦΜ δεν ταυτοποιηθεί επιτυχώς από το σύστημα, μπορεί να χρειαστεί χειρόγραφη δήλωση στη ΔΟΥ — ρωτήστε στον αρμόδιο φορέα αν δεν είστε σίγουροι.
Αν ο επιζών σύζυγος δεν είχε δικούς του κωδικούς Taxisnet (χρησιμοποιούσε μόνο τους κοινούς), πρέπει να εκδώσει αμέσως δικό του κλειδάριθμο για να μπορεί να διαχειρίζεται τις φορολογικές υποθέσεις του.
Δηλώσεις εισοδήματος θανόντος: ποιος τις υποβάλλει και πότε
Ακόμα και αν η ΑΑΔΕ ενημερωθεί αυτόματα, η υποβολή φορολογικών δηλώσεων για τα εισοδήματα του θανόντος παραμένει υποχρέωση των κληρονόμων. Δύο δηλώσεις μπορεί να χρειαστούν:
Παράδειγμα: Αν κάποιος απεβίωσε στις 15/02/2024:
- Δήλωση εισοδημάτων 2023 (ολόκληρο το έτος): υποβάλλεται χειρόγραφα στη ΔΟΥ έως 31/12/2024
- Δήλωση εισοδημάτων 01/01–15/02/2024: υποβάλλεται ψηφιακά μέσω της εφαρμογής «Τα Αιτήματά μου» στο myAADE έως 31/12/2025
Η χειρόγραφη δήλωση στη ΔΟΥ απαιτεί πιστοποιητικό εγγυτέρων συγγενών και ληξιαρχική πράξη θανάτου. Οι κληρονόμοι υπογράφουν ως νόμιμοι εκπρόσωποι της κληρονομιαίας περιουσίας.
Αν η δήλωση δεν υποβληθεί εμπρόθεσμα, επιβάλλονται πρόστιμα καθυστέρησης — ξεκινούν από 100% του φόρου για υποβολή πέρα από την προθεσμία.
Διακοπή ΑΦΜ: πότε χρειάζεται και πώς γίνεται
Για φυσικά πρόσωπα χωρίς επαγγελματική δραστηριότητα, το ΑΦΜ δεν «ακυρώνεται» με στενή έννοια — απλώς μπαίνει σε κατάσταση αδρανείας μέσω της αυτόματης ενημέρωσης. Δεν χρειάζεται δική σας ενέργεια.
Για φορολογούμενους με ΑΦΜ επιτηδευματία (επαγγελματίες, επιχειρηματίες), η κατάσταση είναι διαφορετική: το ΑΦΜ εμφανίζεται ως ενεργό μέχρι να δηλωθεί επίσημα η διακοπή. Αυτό γίνεται μέσω του Εντύπου Μ4 ή ψηφιακά μέσω myAADE.
Δωρεάν λήψη
Αποκτήστε το Greece — Funeral Planning Checklist
Όλο το άρθρο σε εκτυπώσιμη λίστα ελέγχου — μαζί με σχέδια δράσης και οδηγούς αναφοράς που μπορείτε να χρησιμοποιήσετε σήμερα.
Διακοπή ατομικής επιχείρησης: η προθεσμία των 5 μηνών
Αν ο θανών λειτουργούσε ατομική επιχείρηση και οι κληρονόμοι δεν επιθυμούν τη συνέχισή της, πρέπει να υποβάλουν δήλωση διακοπής εργασιών (Έντυπο D211) εντός 30 ημερών από τη λήξη της προθεσμίας αποποίησης — δηλαδή στην πράξη εντός 5 μηνών από τον θάνατο για κατοίκους Ελλάδος.
Η επίσημη ημερομηνία διακοπής είναι η ημερομηνία θανάτου — όχι η ημερομηνία υποβολής της δήλωσης.
Τι γίνεται αν ξεπεραστεί η προθεσμία; Η ΑΑΔΕ μπορεί να θεωρήσει ότι η επιχείρηση συνέχισε να λειτουργεί, με αποτέλεσμα υποχρεώσεις για ΦΠΑ, φόρο εισοδήματος και ασφαλιστικές εισφορές για το διάστημα που ακολούθησε. Τα πρόστιμα μπορεί να είναι σημαντικά.
Αν ο θανών ήταν υπόχρεος ΦΠΑ, απαιτείται επίσης υποβολή τελικής δήλωσης ΦΠΑ και εκκαθάριση.
Φόρος κληρονομιάς: ξεχωριστή διαδικασία
Η δήλωση φόρου κληρονομιάς είναι εντελώς διαφορετική από τις παραπάνω φορολογικές υποχρεώσεις. Υποβάλλεται από τους αποδεχόμενους κληρονόμους μέσω myPROPERTY ή στη ΔΟΥ, αφού ολοκληρωθεί η διαδικασία αποδοχής κληρονομιάς.
Κρίσιμο: η δήλωση φόρου κληρονομιάς πριν αποφασίσετε αν θα αποποιηθείτε συνιστά ανάμιξη — χάνετε το δικαίωμα αποποίησης. Μην την υποβάλετε βιαστικά.
Πρακτικά βήματα για τους κληρονόμους
Αν δεν είστε σίγουροι τι ακριβώς πρέπει να κάνετε, ακολουθήστε αυτή τη σειρά:
- Ελέγξτε αν ο θανών είχε εκκρεμείς φορολογικές δηλώσεις — ρωτήστε τη ΔΟΥ ή ψάξτε στο myAADE (αν έχετε πρόσβαση)
- Μάθετε αν λειτουργούσε ατομική επιχείρηση — κοιτάξτε αν ήταν ΑΦΜ επιτηδευματία
- Προσδιορίστε τα εισοδήματα για τα χρόνια που χρειάζονται δηλώσεις
- Συμβουλευτείτε φοροτεχνικό πριν υποβάλετε οτιδήποτε — κάποιες ενέργειες μπορεί να συνιστούν ανάμιξη
Για πλήρη χρονοδιάγραμμα με όλα τα βήματα και τις προθεσμίες, κατεβάστε τον Οδηγό Κηδείας και Νομοθεσίας Κηδειών στην Ελλάδα.
Αποκτήστε δωρεάν: Greece — Funeral Planning Checklist
Κατεβάστε το Greece — Funeral Planning Checklist — έναν εκτυπώσιμο οδηγό με λίστες ελέγχου, πρότυπα και σχέδια δράσης που μπορείτε να χρησιμοποιήσετε σήμερα.