Opvullegaat Testament — Fiscaal Slim Erven
U heeft net de erfbelastingaanslag ontvangen voor de erfenis van uw vader. Uw moeder — de langstlevende — betaalt dankzij de partnervrijstelling van €828.035 geen cent belasting. Maar u als kind betaalt over uw erfdeel boven de €26.230 wél 10 tot 20 procent. Ondertussen blijft er bij uw moeder honderdduizenden euro's aan onbenutte vrijstelling over. Het opvullegaat lost precies dit probleem op.
Wat Is een Opvullegaat?
Een opvullegaat is een fiscaal instrument dat de erflater opneemt in het testament. Het verschuift een deel van de kindsdelen naar de langstlevende partner, zodat de onbenutte partnervrijstelling wordt opgevuld en de belastingdruk bij het eerste overlijden daalt.
Bij de standaard wettelijke verdeling in Nederland krijgt de langstlevende partner het volledige eigendom van alle bezittingen. De kinderen ontvangen geen geld of goederen — zij krijgen een niet-opeisbare vordering op de langstlevende. Een soort "tegoedbon" die in beginsel pas uitbetaald wordt bij het overlijden van de langstlevende ouder.
Hoewel de kinderen geen cent in handen krijgen, eist de Belastingdienst dat zij over die papieren vordering wél direct erfbelasting betalen — althans over het deel boven de kindvrijstelling van €26.230 per kind.
Rekenvoorbeeld Zonder Opvullegaat
Vader overlijdt en laat een nalatenschap achter van €600.000. Moeder en twee kinderen zijn erfgenamen. Bij wettelijke verdeling:
- Moeder erft: €600.000 (volledige eigendom)
- Kind 1 krijgt vordering: €200.000
- Kind 2 krijgt vordering: €200.000
Moeder: nalatenschap €600.000 minus partnervrijstelling €828.035 = €0 belasting. Er blijft €228.035 aan onbenutte partnervrijstelling over.
Elk kind: vordering €200.000 minus kindvrijstelling €26.230 = €173.770 belastbaar. Belasting: 10% over €158.669 (€15.867) plus 20% over €15.101 (€3.020) = €18.887 per kind.
Totale gezinsbelasting bij eerste overlijden: €37.774.
Rekenvoorbeeld Met Opvullegaat
Vader heeft in zijn testament een opvullegaat opgenomen. Dit verschuift een deel van de kindsdelen zo veel mogelijk naar moeder, voor zover de legitieme porties van de kinderen dat toelaten.
In dit geval wordt de partnervrijstelling van €828.035 zo veel mogelijk benut door moeder een groter aandeel toe te kennen. De vorderingen van de kinderen worden kleiner.
Stel dat de kindsdelen via het opvullegaat worden teruggebracht tot de legitieme portie van €100.000 per kind. Na aftrek van de kindvrijstelling blijft per kind €73.770 belastbaar; bij 10% is dat €7.377 erfbelasting per kind.
De belastingdruk verschuift naar het tweede overlijden (wanneer moeder overlijdt), maar dan gelden opnieuw vrijstellingen en is de nalatenschap mogelijk kleiner door vertering. Bovendien: uitstel van belasting is in de praktijk bijna altijd gunstiger dan directe betaling.
Totale belasting bij eerste overlijden: €14.754. De besparing ten opzichte van de situatie zonder opvullegaat is dan €23.020.
Gratis download
Ontvang Netherlands — Estate Settlement Checklist
Dit hele artikel als printbare checklist — plus actieplannen en naslaggidsen die u vandaag nog kunt gebruiken.
Wanneer Heeft U een Testament Nodig?
Een opvullegaat kunt u uitsluitend via een testament regelen — het is geen automatisch recht. Andere situaties waarin een testament noodzakelijk is:
- U wilt uw ongehuwde partner beschermen (zonder testament erft een samenwonende partner niets)
- U wilt de langstlevende het recht geven om in de woning te blijven
- U wilt een executeur benoemen die de afwikkeling coördineert
- U heeft stiefkinderen of een samengesteld gezin
- U wilt specifieke bezittingen aan specifieke personen nalaten
- U wilt een legaat of schenking aan een goed doel opnemen
Een testament met opvullegaat kost bij een notaris doorgaans €350 tot €750, afhankelijk van de complexiteit en het gekozen kantoor. Voor stellen die gelijktijdig twee spiegelende testamenten laten opstellen, bieden veel notarissen een gecombineerd tarief aan.
Beperkingen en Aandachtspunten
Het opvullegaat heeft grenzen. De kindsdelen kunnen niet tot nul worden gereduceerd — kinderen behouden altijd recht op hun legitieme portie (50% van het wettelijk erfdeel). Het opvullegaat kan de vordering verkleinen, maar niet volledig laten verdwijnen.
Daarnaast moet het opvullegaat correct geformuleerd zijn om ook fiscaal stand te houden. Een slecht geformuleerd opvullegaat kan door de Belastingdienst worden aangevochten. Laat het altijd opstellen door een notaris met ervaring in estate planning.
Tot slot: het opvullegaat verschuift de belasting naar het tweede overlijden. Als het gezamenlijke vermogen in de tussenperiode sterk groeit (bijvoorbeeld door waardestijging van onroerend goed), kan de uiteindelijke belastingdruk hoger uitvallen. In de praktijk overtreft het voordeel van uitstel vrijwel altijd dit theoretische risico.
Zoekt u een compleet overzicht van alle fiscale optimalisatiemogelijkheden bij het afwikkelen van een nalatenschap? De Gids voor Erfrecht en Nalatenschap in Nederland bevat alle beslisbomen, rekenmodellen en werkbladen om uw situatie te doorgronden.
Ontvang gratis: Netherlands — Estate Settlement Checklist
Download Netherlands — Estate Settlement Checklist — een printbare gids met checklists, voorbeelden en actieplannen die u vandaag nog kunt gebruiken.