ภาษีมรดกไทย 2567: ใครต้องจ่าย เท่าไร และยื่นเมื่อไร

หลายครอบครัวเพิ่งรู้ว่าตัวเองมีภาระภาษีมรดกหลังจากเซ็นรับโอนที่ดินไปแล้ว ที่ดินหนึ่งแปลงอาจดูไม่มาก แต่เมื่อรวมกับบ้าน เงินฝาก และหุ้น ตัวเลขชนเพดาน 100 ล้านบาทได้เร็วกว่าที่คิด ยิ่งไปกว่านั้น คนส่วนใหญ่ยังสับสนระหว่าง "ภาษีมรดก" กับ "ภาษีการให้" ซึ่งเป็นกฎหมายคนละฉบับและมีเงื่อนไขต่างกันโดยสิ้นเชิง

ภาษีมรดกคืออะไร และใครต้องเสีย

พระราชบัญญัติภาษีการรับมรดก พ.ศ. 2558 กำหนดให้ทายาทที่รับมรดกมูลค่ารวมเกิน 100 ล้านบาทต้องเสียภาษีเฉพาะส่วนที่เกินเท่านั้น ไม่ใช่มูลค่าทั้งหมด

อัตราภาษีแบ่งตามความสัมพันธ์:

• ทายาทโดยตรง (บิดา มารดา บุตร) และ พี่น้องร่วมบิดามารดา: เสีย 5% ของส่วนที่เกิน 100 ล้านบาท
• บุคคลอื่น ที่ไม่ใช่ทายาทโดยตรงตามกฎหมาย: เสีย 10%
• คู่สมรสที่จดทะเบียนสมรส: ยกเว้นภาษีมรดกทั้งจำนวน 100%

ตัวอย่างง่าย ๆ: ถ้าบุตรรับมรดกมูลค่า 130 ล้านบาท จะเสียภาษี 5% ของ 30 ล้านบาท = 1.5 ล้านบาท ไม่ใช่ 5% ของ 130 ล้านบาท

ทรัพย์สินประเภทใดบ้างที่นับรวม

กฎหมายนับรวมทรัพย์สินทุกประเภทที่ได้รับจากกองมรดกของผู้ตายคนเดียวกัน ได้แก่:

• อสังหาริมทรัพย์ (ที่ดิน บ้าน คอนโด)
• หลักทรัพย์ (หุ้น พันธบัตร หน่วยลงทุน)
• เงินฝากในบัญชีธนาคาร
• ยานพาหนะและทรัพย์สินอื่น

สิ่งที่ครอบครัวมักประมาทคือที่ดินที่สืบทอดมาหลายชั่วอายุคน ราคาประเมินปัจจุบันอาจสูงกว่าที่คาดไว้มาก หากทายาทหลายคนรับมรดกร่วมกัน ให้คิดแยกรายคน — ทายาทคนไหนได้ส่วนแบ่งเกิน 100 ล้านบาทจึงค่อยเสียภาษี

ภาษีการให้ต่างจากภาษีมรดกอย่างไร

นี่คือจุดที่คนสับสนบ่อยที่สุด ภาษีการให้ (Gift Tax) บังคับใช้ขณะที่เจ้าของทรัพย์สินยังมีชีวิตอยู่และโอนทรัพย์สินให้ผู้อื่น ไม่ใช่หลังเสียชีวิต

กรณีที่ต้องระวัง:

• พ่อแม่ที่โอนที่ดินหรือเงินให้บุตรเกิน 20 ล้านบาทต่อปี ต้องเสียภาษีการให้ 5% ของส่วนที่เกิน
• ถ้าโอนให้บุคคลอื่นที่ไม่ใช่บุตร เกณฑ์ยกเว้นลดเหลือ 10 ล้านบาทต่อปี

หลายคนวางแผนโอนทรัพย์สินก่อนเสียชีวิตเพื่อลดภาษีมรดก แต่ถ้าโอนมากเกินเกณฑ์ต่อปี ก็ยังติดภาษีการให้อยู่ดี การวางแผนต้องดูทั้งสองกฎหมายพร้อมกัน

ค่าธรรมเนียมโอนที่ดินกับภาษีมรดก ต่างกันอย่างไร

นอกจากภาษีมรดกแล้ว การโอนกรรมสิทธิ์ที่ดินที่กรมที่ดินมีค่าธรรมเนียมแยกต่างหาก:

• โอนให้ คู่สมรสหรือบุตร: ค่าธรรมเนียม 0.5% ของราคาประเมิน
• โอนให้ พี่น้องหรือบุคคลอื่น: ค่าธรรมเนียม 2.0% ของราคาประเมิน

ค่าธรรมเนียมนี้ไม่ใช่ภาษีมรดก แต่เป็นต้นทุนที่ต้องคำนวณรวมเมื่อวางแผนการรับมรดก

กำหนดเวลายื่นแบบภาษีและขั้นตอน

ทายาทต้องยื่นแบบแสดงรายการภาษีการรับมรดกภายใน 150 วัน นับจากวันที่ได้รับทรัพย์มรดก (ไม่ใช่วันที่ผู้ตายเสียชีวิต) ต่อกรมสรรพากรในท้องที่ที่ทรัพย์สินตั้งอยู่หรือผู้รับมรดกมีภูมิลำเนา

ถ้าไม่แน่ใจว่ามรดกที่ตัวเองได้รับถึงเกณฑ์เสียภาษีหรือไม่ หรือต้องการรู้ว่าควรแบ่งมรดกอย่างไรให้เหมาะสมตามกฎหมาย คู่มือการจัดการมรดกฉบับครบวงจร อธิบายขั้นตอนตั้งแต่การประเมินทรัพย์สิน การชำระหนี้ ไปจนถึงการโอนกรรมสิทธิ์และภาษีที่เกี่ยวข้องทุกขั้นตอน

สรุป: ครอบครัวส่วนใหญ่ไม่ถึงเกณฑ์ แต่ควรตรวจสอบ

ความจริงคือครอบครัวไทยส่วนใหญ่จะไม่ถึงเกณฑ์ 100 ล้านบาท แต่เมื่อรวมที่ดินหลายแปลง บ้าน เงินฝาก และทรัพย์สินอื่น ๆ ตัวเลขอาจใกล้เกณฑ์กว่าที่คาด จุดที่ต้องระวังคือการนับรวมทรัพย์สินทุกประเภท ไม่ใช่แค่เงินสด และการแยกให้ออกว่าอะไรคือภาษีมรดก อะไรคือภาษีการให้ และอะไรคือค่าธรรมเนียมโอนกรมที่ดิน

ดูคู่มือThailandเพิ่มเติม →