ภาษีมรดกไทย: ใครต้องจ่าย เกิน 100 ล้านคิดอย่างไร และภาษีการให้ที่ดิน

ไทยมีกฎหมายภาษีมรดกแล้วตั้งแต่ปี 2558 แต่คนส่วนใหญ่ไม่ต้องจ่ายสักบาท — เส้นแบ่งอยู่ที่ 100 ล้านบาท ซึ่งสูงกว่าทรัพย์สินของครอบครัวทั่วไปมาก อย่างไรก็ตาม ถ้าคุณกำลังวางแผนส่งต่อทรัพย์สินขนาดใหญ่ หรือต้องการเข้าใจว่าภาษีการให้ที่ดินขณะมีชีวิตแตกต่างจากภาษีมรดกอย่างไร บทความนี้ตอบทุกคำถาม

พ.ร.บ. ภาษีการรับมรดก พ.ศ. 2558 — ใครต้องเสียภาษีบ้าง

พระราชบัญญัติภาษีการรับมรดก พ.ศ. 2558 มีผลบังคับใช้ตั้งแต่วันที่ 1 กุมภาพันธ์ 2559 เป็นครั้งแรกที่ไทยเก็บภาษีมรดกในรอบหลายทศวรรษ

กฎหมายกำหนดว่า ผู้ที่ได้รับมรดก (ไม่ใช่กองมรดก) มีหน้าที่เสียภาษี โดยนับรวมมูลค่าทรัพย์สินทุกประเภทที่ได้รับจากผู้ตายรายเดียวกัน ได้แก่ อสังหาริมทรัพย์ หลักทรัพย์ เงินฝาก ยานพาหนะ และทรัพย์สินทางการเงินอื่น

เงื่อนไขที่ต้องครบทั้งสองข้อ:

1. ได้รับมรดกจากผู้ตายรายหนึ่งรวมกันเกิน 100 ล้านบาท
2. ทายาทมีสัญชาติไทย หรือเป็นบุคคลที่มีถิ่นที่อยู่ในไทย

หากรับมรดกจากผู้ตายหลายราย จะนับแยกเป็นรายๆ ไป — การได้รับมรดก 60 ล้านจากพ่อ และ 60 ล้านจากแม่ ในปีเดียวกัน ถือว่าไม่ถึงเกณฑ์ทั้งสองกรณี

อัตราภาษีมรดก — ทายาทสายตรง 5% ทายาทลำดับอื่น 10%

กฎหมายกำหนดอัตราภาษีสองระดับตามความสัมพันธ์กับผู้ตาย

ทายาทสายตรง: บิดา มารดา และบุตรชอบด้วยกฎหมาย — อัตรา 5% ของส่วนที่เกิน 100 ล้านบาท

ทายาทลำดับอื่นและผู้รับพินัยกรรมที่ไม่ใช่ทายาท: ได้แก่ พี่น้อง ลุงป้าน้าอา ปู่ย่าตายาย หลาน รวมถึงบุคคลที่ระบุในพินัยกรรมแต่ไม่ใช่ทายาทโดยธรรม — อัตรา 10% ของส่วนที่เกิน 100 ล้านบาท

ตัวอย่างคำนวณ: ลูกได้รับมรดกจากพ่อมูลค่า 150 ล้านบาท

• ส่วนแรก 100 ล้านบาท — ไม่เสียภาษี
• ส่วนที่เกิน = 50 ล้านบาท x 5% = 2.5 ล้านบาท

สำหรับครอบครัวส่วนใหญ่ที่มีทรัพย์สินต่ำกว่า 100 ล้านบาท ภาษีมรดกเป็นศูนย์ทุกกรณี

ใครได้รับยกเว้น — คู่สมรสจดทะเบียน ยกเว้น 100%

กฎหมายกำหนดข้อยกเว้นที่สำคัญมากและหลายคนไม่รู้

คู่สมรสที่จดทะเบียนสมรสตามกฎหมาย ได้รับยกเว้นภาษีมรดกทั้งหมด ไม่ว่าจะได้รับมรดกมูลค่าเท่าใดก็ตาม ไม่มีเพดาน นี่เป็นสิทธิ์เด็ดขาดตามมาตรา 3 วรรคสอง

อย่างไรก็ตาม คู่ชีวิตที่ไม่ได้จดทะเบียนสมรส หรืออยู่ด้วยกันโดยพฤตินัยแต่ไม่มีเอกสารทางกฎหมาย ไม่ได้รับสิทธิ์ยกเว้นนี้ และต้องเสียภาษีมรดกในอัตรา 10% ของส่วนที่เกิน 100 ล้านบาท เช่นเดียวกับบุคคลทั่วไป

วัดหรือสถาบันการศึกษาและสาธารณประโยชน์ ที่ได้รับพินัยกรรมก็ได้รับยกเว้นภาษีมรดกเช่นกัน หากเป็นองค์กรที่ได้รับการรับรองตามกฎหมาย

ภาษีการให้ที่ดิน — โอนให้ลูกตอนมีชีวิต vs หลังเสียชีวิต ต่างกันยังไง

นี่คือประเด็นสำคัญในการวางแผนทรัพย์สิน เพราะตัวเลขต่างกันมาก

กรณีที่ 1 — โอนให้ลูกหลังเสียชีวิต (ภาษีมรดก):

• เกณฑ์ยกเว้น: 100 ล้านบาท ต่อผู้รับ ต่อผู้ตาย
• อัตรา: 5% ของส่วนที่เกิน
• หมายความว่า: ที่ดินมูลค่า 80 ล้านบาท ไม่เสียภาษีมรดกเลย

กรณีที่ 2 — โอนให้ลูกขณะยังมีชีวิต (ภาษีการให้):

• เกณฑ์ยกเว้น: 20 ล้านบาท ต่อปี ต่อคู่พ่อ-ลูก
• อัตรา: 5% ของส่วนที่เกิน 20 ล้านบาท
• หมายความว่า: โอนที่ดิน 80 ล้านบาทในปีเดียว เสียภาษีการให้ = (80–20) x 5% = 3 ล้านบาท

กฎหมายสำหรับภาษีการให้ก็คือ พ.ร.บ. ภาษีการรับมรดก พ.ศ. 2558 เช่นเดียวกัน ไม่ใช่กฎหมายแยกต่างหาก แต่บทบัญญัติแยกออกมาชัดเจนในส่วนของ "ทรัพย์สินที่ให้โดยเสน่หา"

กลยุทธ์ทยอยให้: หากต้องการโอนที่ดินมูลค่า 80 ล้านให้ลูกขณะยังมีชีวิต สามารถทยอยโอนปีละ 20 ล้านบาทเป็นเวลา 4 ปี โดยไม่เสียภาษีการให้เลย อย่างไรก็ตาม ควรปรึกษานักกฎหมายหรือนักบัญชีก่อนเพื่อให้แน่ใจว่าเงื่อนไขครบถ้วน

ข้อควรระวัง: ที่ดินที่โอน "ให้" แต่กำหนดให้ผู้รับมีภาระตอบแทน เช่น เลี้ยงดูพ่อแม่ตลอดชีวิต อาจถือว่าเป็นการขาย ไม่ใช่การให้ และต้องคำนวณภาษีต่างออกไป

กำหนดยื่นแบบ — ภายใน 150 วัน

ผู้ที่ได้รับมรดกเกิน 100 ล้านบาทมีหน้าที่ยื่นแบบและชำระภาษีมรดกภายใน 150 วัน นับจากวันที่ได้รับมรดก (ไม่ใช่วันที่ผู้ตายเสียชีวิต — แตกต่างกันในกรณีที่การโอนทรัพย์ล่าช้า)

สถานที่ยื่น: กรมสรรพากร หรือยื่นออนไลน์ผ่านระบบ e-Filing

หากไม่ยื่นภายในกำหนด จะมีเบี้ยปรับ 1.5 เท่าของภาษีที่ต้องชำระ และเงินเพิ่มอีก 1.5% ต่อเดือน ในกรณีที่มีเหตุอันสมควร เช่น ยังอยู่ระหว่างดำเนินคดีเรื่องกองมรดก สามารถขอขยายเวลาได้ แต่ต้องยื่นคำขอก่อนครบกำหนด

สำหรับมรดกขนาดใหญ่ที่อาจเข้าเกณฑ์ภาษี การวางแผนล่วงหน้าตั้งแต่ขณะยังมีชีวิตสำคัญมาก คู่มือการจัดการมรดกไทย ครอบคลุมทั้งกระบวนการจัดการมรดกหลังเสียชีวิตและแนวทางวางแผนทรัพย์สินเพื่อลดภาระภาษีอย่างถูกกฎหมาย

ดูคู่มือThailandเพิ่มเติม →