Συμβολαιογράφος Κληρονομιά: Κόστος, Πράξη Αποδοχής, Νόμιμη Μοίρα και Ιδιόγραφη Διαθήκη

Η επίσκεψη στον συμβολαιογράφο για κληρονομικά ζητήματα είναι υποχρεωτική σε συγκεκριμένες περιπτώσεις — και εντελώς περιττή σε άλλες. Το πρόβλημα είναι ότι λίγοι γνωρίζουν τη διαφορά, με αποτέλεσμα να πληρώνουν για υπηρεσίες που δεν χρειάζονται ή, αντίθετα, να παραλείπουν κρίσιμες πράξεις.

Πότε είναι υποχρεωτικός ο συμβολαιογράφος

Ο συμβολαιογράφος απαιτείται υποχρεωτικά σε δύο περιπτώσεις:

1. Αποδοχή κληρονομιάς που περιλαμβάνει ακίνητα: Για να μεταβιβαστεί εμπράγματο δικαίωμα επί ακινήτου (π.χ. σπίτι, αγρός, οικόπεδο), πρέπει να συνταχθεί συμβολαιογραφική πράξη αποδοχής κληρονομιάς και στη συνέχεια να μεταγραφεί στο Υποθηκοφυλάκειο ή Κτηματολόγιο.

2. Δημοσίευση επίσημης (δημόσιας) διαθήκης: Αν υπάρχει δημόσια συμβολαιογραφική διαθήκη, ο συμβολαιογράφος που τη συντάσσει τη δημοσιεύει μετά τον θάνατο.

Αν η κληρονομιά αποτελείται μόνο από χρήματα (τραπεζικούς λογαριασμούς), κινητά αντικείμενα ή επενδύσεις, δεν χρειάζεστε συμβολαιογράφο — το Κληρονομητήριο από το Ειρηνοδικείο αρκεί για τις τράπεζες.

Κόστος συμβολαιογραφικής πράξης αποδοχής

Τα συμβολαιογραφικά τέλη υπολογίζονται ως ποσοστό επί της αξίας του ακινήτου, συν ΦΠΑ 24%. Βάσει της κλίμακας (Κανονισμός Συμβολαιογράφων):

• Για τα πρώτα €15.000 της αξίας: ελάχιστο τέλος ~€100
• Για αξία €15.001-€300.000: κλιμακωτό ποσοστό (περίπου 0,5%-0,7%)
• Για υψηλότερες αξίες: μειούμενο ποσοστό

Στην πράξη, για ακίνητο αξίας €100.000 το συμβολαιογραφικό τέλος μπορεί να κυμανθεί από €500 έως €1.000 χωρίς ΦΠΑ, συν τα τέλη μεταγραφής στο Υποθηκοφυλάκειο (~€60-€100) και τα πιστοποιητικά.

Ζητήστε πάντα γραπτή προσφορά πριν συνάψετε συμβόλαιο με συμβολαιογράφο.

Ιδιόγραφη διαθήκη: τι κάνετε αν βρείτε μια

Η ιδιόγραφη διαθήκη είναι γραμμένη ολόκληρη στο χέρι του διαθέτη, χωρίς μάρτυρες ή επίσημη πιστοποίηση. Στην Ελλάδα είναι έγκυρη εφόσον:

• Είναι γραμμένη εξ ολοκλήρου ιδιόχειρα (όχι τυπωμένη)
• Φέρει ημερομηνία
• Φέρει υπογραφή του διαθέτη

Αν βρείτε ιδιόγραφη διαθήκη, μην την πετάξετε, δεν νομίζοντας ότι δεν έχει ισχύ επειδή δεν είναι «επίσημη». Πρέπει να:

1. Να κατατεθεί στο αρμόδιο Ειρηνοδικείο (του τελευταίου τόπου κατοικίας του θανόντος) για δημοσίευση
2. Το δικαστήριο εκδίδει πράξη δημοσίευσης και ανακοινώνει το περιεχόμενο
3. Αντίγραφο αποστέλλεται στους κληρονόμους

Αν βρεθούν πολλές ιδιόγραφες διαθήκες, ισχύει η πιο πρόσφατη.

Νόμιμη μοίρα: το δικαίωμα που δεν μπορεί να αφαιρεθεί

Η ελληνική νομοθεσία (άρθρο 1825 ΑΚ) προστατεύει ορισμένους συγγενείς ακόμα και αν ο διαθέτης τους αποκλείσει ρητά από τη διαθήκη του. Αυτοί είναι:

• Κατιόντες (παιδιά, εγγόνια)
• Γονείς (αν δεν υπάρχουν κατιόντες)
• Σύζυγος

Η νόμιμη μοίρα ισούται με το 50% της μερίδας που θα ελάμβαναν εξ αδιαθέτου (χωρίς διαθήκη). Αν η διαθήκη αγνοεί αυτό το ποσοστό, ο θιγόμενος μπορεί να ασκήσει αγωγή μείωσης (αγωγή μειωτέας) εντός συγκεκριμένης προθεσμίας.

Παράδειγμα: Αν ο πατέρας άφησε διαθήκη που δίνει τα πάντα στη νέα σύζυγο και αποκλείει τα παιδιά του από πρώτο γάμο, τα παιδιά δικαιούνται τουλάχιστον το 50% της μερίδας που θα τους αναλογούσε σε περίπτωση εξ αδιαθέτου κληρονομίας.

Αποδοχή κληρονομιάς με επιφύλαξη απογραφής

Αν δεν είστε σίγουροι για τα χρέη του θανόντος αλλά θέλετε να κρατήσετε μέρος της περιουσίας, υπάρχει ενδιάμεση επιλογή: η αποδοχή με επιφύλαξη απογραφής. Σε αυτήν την περίπτωση:

• Αποδέχεστε την κληρονομιά αλλά η ευθύνη σας για χρέη περιορίζεται στο ενεργητικό που παραλάβατε
• Πρέπει να κάνετε επίσημη απογραφή της περιουσίας εντός 4 μηνών
• Ο χρόνος απογραφής ξεκινά από την αποδοχή

Σπανιότερα χρησιμοποιείται αλλά μπορεί να είναι η σωστή λύση σε συγκεκριμένες περιπτώσεις — ρωτήστε δικηγόρο.

Για πλήρη περιγραφή των διαδικασιών κληρονομιάς — από τα πιστοποιητικά μέχρι τη συμβολαιογραφική πράξη και τη μεταγραφή — ο Οδηγός Κηδείας και Νομοθεσίας Κηδειών στην Ελλάδα καλύπτει αναλυτικά κάθε βήμα.

Δείτε περισσότερους οδηγούς για Greece →