Legitieme Portie Berekenen — Uw Wettelijk Erfdeel als Kind

Uw ouder heeft u onterfd. Of u heeft minder gekregen dan verwacht. Betekent dat ook dat u met lege handen staat? Niet per se. Het Nederlandse erfrecht kent een minimumrecht voor kinderen: de legitieme portie. Ook als uw ouder u bewust heeft uitgesloten in het testament, behoudt u als kind een wettelijk recht op een deel van de nalatenschap.

Wat Is de Legitieme Portie?

De legitieme portie is de helft van wat u wettelijk zou hebben gekregen als er helemaal geen testament was geweest. Het is een minimum, een bodem, die u als kind altijd kunt opeisen ongeacht wat er in het testament staat.

De berekening in twee stappen:

1. Bepaal uw wettelijk erfdeel: wat zou u hebben gekregen bij versterf (zonder testament)?
2. De legitieme portie = ½ × wettelijk erfdeel

Wie Heeft Recht op de Legitieme Portie?

Alleen kinderen van de overledene hebben recht op de legitieme portie. Partners, ouders, broers en zusters hebben dit recht niet.

Als een kind zelf is overleden voor de erflater, kunnen de kleinkinderen de legitieme portie van hun ouder opeisen via het recht van plaatsvervulling. Een kleinkind treedt dan in de positie van het overleden kind.

Kinderen die door adoptie juridisch kind zijn van de overledene, hebben dezelfde rechten als biologische kinderen.

Legitieme Portie Berekenen: Rekenvoorbeelden

Voorbeeld 1: Nalatenschap met drie kinderen, geen partner

• Nalatenschap: €400.000
• Erfgenamen bij versterf: 3 kinderen (geen partner)
• Wettelijk erfdeel per kind: €400.000 ÷ 3 = €133.333
• Legitieme portie per kind: €133.333 ÷ 2 = €66.667

Als een kind volledig is onterfd, kan het €66.667 opeisen als legitimaire vordering.

Voorbeeld 2: Nalatenschap met partner en twee kinderen

• Nalatenschap: €600.000
• Erfgenamen bij versterf: partner + 2 kinderen (elk een gelijk deel = elk €200.000)
• Wettelijk erfdeel per kind: €200.000
• Legitieme portie per kind: €200.000 ÷ 2 = €100.000

Als een kind €60.000 heeft gekregen als legaat maar de legitieme portie is €100.000, kan het nog €40.000 bijvorderen.

Onterfd maar Toch Recht op de Legitieme Portie

Het is uitdrukkelijk mogelijk dat een ouder in het testament schrijft: "Ik onterf mijn kind X volledig." Dat is in Nederland rechtsgeldig. Maar het opheft het recht op de legitieme portie niet. Het kind kan dan de legitimaire vordering instellen: een geldvordering op de nalatenschap (of op de andere erfgenamen) ter hoogte van de legitieme portie.

De legitimaire vordering is altijd een geldvordering — geen recht op specifieke goederen. U kunt niet eisen dat u een bepaald schilderij of het huis krijgt. U heeft recht op een geldbedrag ter grootte van de legitieme portie.

De Legitimaire Massa: Giften Tellen Mee

De legitieme portie wordt niet berekend over de nalatenschap op de overlijdensdatum alleen. Er wordt ook rekening gehouden met bepaalde giften die de overledene tijdens zijn leven heeft gedaan. Dit wordt de legitimaire massa genoemd.

Giften die meetellen bij de berekening:

• Schenkingen aan kinderen in de afgelopen vijf jaar vóór overlijden
• Schenkingen waarbij de overledene het vruchtgebruik heeft behouden (bijv. huis schenken maar er zelf in blijven wonen)
• Informele leningen die nooit zijn teruggevorderd

Giften die niet meetellen:

• Gebruikelijke giften zoals verjaardagscadeaus en bijdragen aan studiekosten
• Giften aan goede doelen en ANBI-instellingen

Door giften toe te voegen aan de nalatenschap kan de legitimaire massa hoger zijn dan de zuivere nalatenschap, wat leidt tot een hogere legitieme portie.

Praktisch voorbeeld:

• Nalatenschap op overlijdensdatum: €200.000
• Schenking aan broer drie jaar voor overlijden: €100.000
• Legitimaire massa: €300.000
• Twee kinderen: wettelijk erfdeel per kind = €150.000
• Legitieme portie per kind = €75.000

Als een kind niets heeft ontvangen, kan het €75.000 vorderen — niet slechts €50.000 op basis van de kale nalatenschap.

Verjaringstermijn: 5 Jaar Na Overlijden

U heeft niet onbeperkt de tijd om uw legitieme portie op te eisen. De legitimaire vordering verjaart vijf jaar na het overlijden van de erflater. Wacht u langer, dan vervalt uw recht.

Vijf jaar is in de praktijk voldoende tijd, maar begin niet te lang te wachten. De boedel wordt na verloop van tijd verdeeld, bezittingen worden verkocht en het wordt steeds moeilijker om een vordering te innen.

Hoe Vordert U de Legitieme Portie Op?

Stap 1: Stel de legitimaire vordering in U stuurt een schriftelijke mededeling aan de erfgenamen of de executeur dat u een beroep doet op uw legitieme portie. Dit hoeft niet via een notaris of rechtbank — een aangetekende brief is voldoende als eerste stap.

Stap 2: Vraag een opgave van de legitimaire massa U heeft als legitimaris het recht om inzage te vragen in de bezittingen, schulden en giften van de overledene. De erfgenamen zijn verplicht u deze informatie te verstrekken.

Stap 3: Bereken de legitieme portie Op basis van de opgave berekent u uw legitieme portie. Schakel zo nodig een notaris of erfrechtsadvocaat in voor de berekening, zeker als er giften of een onderneming bij betrokken zijn.

Stap 4: Vorder het verschil Als u minder heeft ontvangen dan uw legitieme portie, vordert u het verschil als geldvordering op de nalatenschap.

Stap 5: Zo nodig naar de rechter Als de erfgenamen weigeren te betalen of de berekening betwisten, kunt u naar de rechter stappen. In de meeste gevallen wordt een akkoord bereikt voordat het zover komt.

Kindsdeel Opeisen bij de Wettelijke Verdeling

Als de wettelijke verdeling van toepassing is (langstlevende partner erft alles, kinderen krijgen een niet-opeisbare vordering), hebben kinderen in principe geen reden om hun legitieme portie op te eisen: zij zijn al erfgenaam en ontvangen hun erfdeel bij het overlijden van de tweede ouder.

De legitieme portie is met name relevant wanneer:

• Een kind is onterfd in het testament, of
• Een kind minder heeft gekregen dan de helft van zijn wettelijk erfdeel.

Bij de wettelijke verdeling geldt bovendien dat kinderen hun vordering op de langstlevende ouder niet direct kunnen opeisen — tenzij de ouder failliet gaat of overlijdt. Dit maakt de wettelijke verdeling fiscaal aantrekkelijk maar soms ook frustrerend voor kinderen die vinden dat zij recht hebben op directe uitbetaling.

Legitieme Portie en Erfbelasting

De legitimaire vordering is belast met erfbelasting. Als kind betaalt u erfbelasting over het bedrag van de legitieme portie, na aftrek van de kindvrijstelling (€26.230 in 2026 per kind). Over het meerdere betaalt u 10% erfbelasting tot €152.368 en 20% daarboven.

Wilt u weten of u recht heeft op de legitieme portie en hoe u die het beste kunt opeisen? De Erfrecht & Nalatenschap Startersgids voor Nederland legt de samenhang uit tussen de wettelijke verdeling, de legitieme portie en de erfbelasting — zodat u weet waar u aan toe bent en welke stappen u moet zetten.

Bekijk de Erfrecht & Nalatenschap Startersgids

Bekijk meer gidsen voor Netherlands →